^SEHIPILER^
4-Süre Nisa
Saturday, November 3, 2007
<< Ana Sayfa - Bash Bet - Main Page>>
Qur'an Kerim
Uyghurche Terjimisi
4-Süre Nisa
Medinide nazil bolghan, 176 ayet.
Uyghurche Terjimisi
4-Süre Nisa
Medinide nazil bolghan, 176 ayet.
Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen
I insanlar! Silerni bir insandin (yeni Adem eleyhissalamdin) yaratqan, shu insandin (yeni öz jinsidin) uning jüptini (yeni Hewwani) yaratqan we ulardin (yeni Adem bilen Hewwadin) nurghun er-ayallarni yaratqan perwerdigaringlardin qorqunglar, bir-biringlardin nerse sorighanda nami bilen soraydighan Allah tin qorqunglar, sile-rehimni üzüp qoyushtin saqlininglar. Allah heqiqeten silerni (yeni pütün ehwalinglarni) küzitip turghuchidur [1]. Yétimlerning mal-mülkini (ular balaghetke yetken chaghda) béringlar, yaxshisini yaman'gha (yeni ularning mallirining yaxshisini özünglarning malliringlarning yaminigha) tégishiwalmanglar; ularning mal-mülkini özünglarning mal-mülkige qoshup yewalmanglar. Bu heqiqeten chong gunahtur [2]. Eger yétim qizlargha (öylinip) adil muamilide bolalmasliqinglardin (yeni terbiyenglarda birer yétim qiz bolup, uninggha shu qizgha barawer turidighan qizgha bérilidighan mehrini bérelmeslikinglardin) qorqsanglar, uni terk étip, özünglar yaqturidighan bashqa ayallardin ikkini, üchni we tötni élishinglargha bolidu, eger (ularning arisida) adil bolalmasliqinglardin qorqsanglar, bir xotun bilen yaki qol astinglardiki chöriler bilen kupayilensenglar bolidu. Bir xotun bilen kupayilinish zulum qilmasliqqa eng yéqindur [3]. Ayallargha ularning mehrilirini xushalliq bilen sowgha qilip béringlar. Eger ular uningdin bir qismini silerge ötünüp berse, uni mezzilik, singishliq (yeni pak-halal bilip) yenglar [4]. Allah tirikchilikinglarning asasi qilghan malliringlarni exmeqlerge tutquzup qoymanglar, ularni yémek-ichmek, kiyim-kéchekler bilen teminlenglar. Ulargha chirayliq söz qilinglar [5]. Yétimlerni balaghetke yetken'ge qeder sinap turunglar, ularda mallirini bashquralaydighan haletni bayqisanglar, ulargha mal-mülkini tapshurup béringlar; ularning chong bolup qélishidin qorqup mal-mülkini buzup-chéchip yewalmanglar. (yétimge wesi bolghanlardin) kimki bay iken, (wesi bolghanliq heqqi üchün) yétimning mal-mülkini yéyishtin özini saqlisun, (silerdin) kimki yoqsul iken, u (öz emgikining heqqi üchün) muwapiq rewishte yésun, ular (yeni balaghetke yetken yétimler) ning mal-mülkini tapshurup béridighan chaghda bashqilarni guwah qilip qoyunglar. Allah hésab élishqa yéterliktur [6]. Ata-anisi we tughqanliri qaldurghan mirasta (yeni méyitning terekiside) erlerning hessisi bar. Meyli u (yeni tereke) az bolsun yaki köp bolsun, her Adem Allah ning adil sheriitide) belgilen'gen hessisini alidu [7]. Teqsimat waqtida (waris emes) tughqanlar, (tughqan emes) yétimler we miskinler hazir bolsa, ulargha buningdin (yeni terekidin ularning könglini élish üchün bir az nerse) béringlar, ulargha chirayliq söz qilinglar (yeni bu kichiklerning méli, bizning emes dégen'ge oxshash özrini éytinglar) [8]. (kimlerki) özliridin qélip qalidighan kichik baliliri bolup, ulardin qandaq endishe qilidighan bolsa, bashqilarning qélip qalghan kichik baliliri üchünmu shundaq endishe qilsun, (yétimlerning ishida) Allah tin qorqsun we toghra sözni éytsun [9]. Zulum qilip yétimlerning mal-mülkini (naheq) yewalidighanlar, shübhisizki, qorsiqigha (qiyamet küni yénip turidighan) otni yewalghan bolidu, ular yénip turghan otqa (yeni dozaxqa) kiridu [10]. Allah baliliringlar (gha tégidighan miras) heqqide tewsiye qiliduki, bir erge ikki ayalning hessisi tégidu, eger méyitning qizi (ikki yaki) ikkidin köp bolsa, u chaghda ulargha mirasning üchtin ikki hessisi tégidu, eger (waris) bir qiz bolidighan bolsa, uninggha mirasning yérimi tégidu, eger méyitning baliliri bolsa, bu chaghda uning ata-anisining her birige mirasning altidin biri tégidu. Eger uning baliliri bolmay mirasqa peqet uning ata-anisi warisliq qilidighan bolsa, bu chaghda uning anisigha mirasning üchtin biri tégidu (qalghini atisigha tégidu). Eger méyitning (ata-anisidin bashqa yene) qérindashliri bolsa, anisigha mirasning altidin biri tégidu (qalghinini atisi alidu). (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan'ghan we qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. Ata-ananglar we baliliringlardin (yeni bu ikkisidin) qaysisining menpeet jehettin özünglargha eng yéqin ikenlikini bilmeysiler, bular Allah teripidin békitilgen belgilimidur. Allah heqiqeten hemmini bilgüchi, hékmet bilen ish qilghuchidur [11]. Eger ayalliringlarning baliliri bolmisa, bu chaghda ular qaldurghan mirasning yérimi (i erler!) silerge tégidu. Eger ularning baliliri bolsa, ulargha qaldurghan mirasning töttin biri silerge tégidu. (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan'ghan yaki méyitning qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. Eger silerning baliliringlar bolmisa, bu chaghda ayalliringlargha siler qaldurghan mirasning töttin biri tégidu, eger silerning baliliringlar bolsa, bu chaghda ayalinglargha siler qaldurghan mirastin sekkizdin biri tégidu. (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan'ghan yaki qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. Eger miras qaldurghuchi ata-anisiz, balisiz er yaki ayal bolup, uning peqet ana bir qérindishi we ana bir hemshirisi bolsa, ularning her birige mirasning altidin biri tégidu. Eger miras qaldurghuchining (yeni miras qaldurghuchi méyitning ana bir, ata bashqa) qérindashliri we hemshiriliri buningdin (yeni birdin) köp bolsa, u chaghda mirasning üchtin biri ularning arisida ortaq teqsim qilinidu. (bu teqsimat) méyitning wesiyiti orunlan'ghan yaki qerzi tölinip bolghandin kéyin élip bérilidu. (miras qaldurghuchi Ademning) wesiyiti warislargha ziyan yetküzmeydighan bolushi kérek. U Allah teripidin qilin'ghan tewsiyidur, Allah hemmini bilgüchidur, helimdur (yeni emrige xilapliq qilghuchilarni jazalashqa aldirap ketmeydu) [12]. Ene shular (yeni Allah bendilirining emel qilishi üchün belgilep bergen yuqiridiki ehkamlar) Allah ning qanunliridur, kimki Allah qa we uning peyghembirige itaet qilidiken, Allah uni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzidu, u u yerlerde menggü qalidu. Bu chong muweppeqiyet qazinishtur [13]. Kimki Allah qa we peyghembirige asiyliq qilip, Allah ning qanunlirining sirtigha chiqip kétidiken, Allah uni dozaxqa kirgüzidu, u dozaxta menggü qalidu, xorlighuchi azabqa duchar bolidu [14]. Ayalliringlardin pahishe qilghanlarni (ispatlash üchün) aranglardin töt guwahchi keltürünglar; eger ular guwahliq berse (yeni ular guwahliq bérip ayalning jinayitini ispatlisa), taki ayalliringlar wapat bolghan'gha yaki Allah ulargha bir chiqish yoli bergen'ge qeder ularni öyde tutunglar [15]. Aranglarda ikki kishi (yeni er bilen ayal) pahishe qilsa, ularni eyiblenglar; eger ular tewbe qilip tüzelse, ularni kechürünglar, Allah tewbini bekmu qobul qilghuchidur, tolimu méhribandur [16]. Allah qobul qilishni wede qilghan tewbe yamanliqni nadanliqtin qilip sélip, andin uzun'gha qalmay (yeni ölüm kélishtin burun) tewbe qilghanlarning tewbisidur; Allah ene shularning tewbisini qobul qilidu, Allah hemmini bilip turghuchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [17]. Dawamliq yaman ishlarni qilip béshigha ölüm kelgen chaghda, emdi tewbe qildim, dégüchilerning tewbisi we kapir péti ölgüchilerning tewbisi (yeni ölüm aldida iman éyttim dégüchilerning imani) qobul qilinmaydu. Ene shular qattiq azab teyyarliduq [18]. I möminler! Ayallargha zorluq qilip, ularni miras qilip almaq (yeni bir Ademning qolidin yene bir Ademning qoligha ötüp turidighan mal ornida qiliwalmaq) silerge durus bolmaydu; ular op'ochuq bir pahishe ishini qilmighan halette, siler ulargha bergen mehridin bir qismini yuluwélish üchün, ulargha bésim ishletmenglar, ular bilen chirayliqche tirikchilik qilinglar, eger ularni yaqturmisanglar (sewr qilinglar), chünki siler yaqturmaydighan bir ishta Allah köp xeyriyetlerni peyda qilishi mumkin [19]. Eger bir xotunni qoyuwétip, ornigha yene bir xotunni almaqchi bolsanglar, ularning birige (mehri qilip) köp mal bergen bolsanglarmu uningdin héch nersini qayturuwalmanglar. Uni (ayalgha) qara chaplap we ochuq zulum qilip alamsiler? [20]. Öz'ara xilwette bolushqan tursanglar we ayallar silerdin (nikah eqdidin ibaret) mustehkem ehde alghan tursa, uni qandaqmu qayturuwalisiler? [21]. Atiliringlar alghan ayallarni almanglar, lékin buningdin ilgiri alghan bolsanglar (epu qilinidu), bu heqiqeten yaman ishtur, öch körülidighan qiliqtur, bu némidégen yaman adet! [22]. Silerge aniliringlarni, qizliringlarni, hemshiriliringlarni, atanglarning hemshirilirini, ananglarning hemshirilirini, qérindishinglarning qizlirini, hemshirenglarning qizlirini, süt aniliringlarni, émildesh hemshiringlarni, qéyin ananglarni, siler bir yerde bolghan ayalliringlarning (bashqa erdin bolghan) öyünglarda terbiyilen'gen qizlirini (bu shert emes, öyde terbiyilenmigen bolsimu) élish haram qilindi. Eger siler ularning aniliri bilen bir töshekte bolmighan bolsanglar, bu chaghda ularni alsanglar héch bak yoqtur, yene öz pushtinglardin bolghan baliliringlarning ayallirini élishinglar we ikki hemshirini bir waqitta emringlarda saqlishinglar haram qilindi. Lékin ötkenkiler (yeni jahiliyet dewride qilghininglar) epu qilinidu. Allah heqiqeten meghpiret qilghuchidur, (bendilerge) nahayiti méhribandur [23]. Erlik ayallarni élishmu silerge haram qilindi. Peqet silerning bashqurushunglar astidiki chöriler buningdin mustesna. Bu Allah ning silerge perz qilghan hökimliridur, bulardin (yeni yuqiridiki élish durus bolmaydighan ayallardin) bashqilirini zinadin saqlinip, ippetlik bolghininglar halda, malliringlarni serp qilip (yeni mehrini bérip) nikahlap élishinglar halal qilindi. Qaysiki ayallarni (nikahlap élip) paydilansanglar, ulargha (nikah waqtida) békitilgen mehrilirini béringlar, mehri békitilgendin kéyin, öz'ara pütüshken nersenglar toghrisida (yeni ayalning raziliqi bilen saqit qilin'ghan mehri üchün) silerge héch gunah bolmaydu. Allah heqiqeten hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [24]. Silerdin mömin ayallarni élishqa qurbi yetmeydighanlar qol astidiki mömin chörilerdin alsun. Allah imaninglarni obdan bilidu (yeni ularning sirtqi körünüshige qarap éliwéringlar, ichki ehwalini Allah qa tapshurunglar). Siler bir-béringlar bilen dindashsiler, ularning xojilirining qoshulushi bilen ularni xotunluqqa alsanglar bolidu, ulargha mehrilirini kémeytiwetmestin we kéchiktürmestin béringlar. Lékin ular ashkara zina qilmaydighan, yoshurun ashna tutmaydighan efife bolushliri kérek. Eger ular erge tegkendin kéyin pahishe qilsa, ulargha hör ayallargha bérilidighan jazaning yérimi bérilishi kérek. Bu (yeni chörilerni nikahlap élish), aranglarda zinagha muptila bolup qélishtin qorqqan kishi üchündur. Sewr qilalisanglar siler üchün yaxshidur. Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [25]. Allah silerge (halal we haramgha dair ehkamlarni) bayan qilishni, silerdin burunqilar (yeni peyghemberler we yaxshilar) ning yollirigha silerni hidayet qilishni, (gunahinglardin qilghan) tewbenglarni qobul qilishni xalaydu. Allah hemmini (yeni bendilirining hemme ehwalini) bilgüchidur we hékmet bilen ish qilghuchidur [26]. Allah silerning tewbenglarni qobul qilishni xalaydu (bu Allah ning rehmitining kenglikini körsitish üchün tekrarlandi). Shehwetlerge egishidighanlar (yeni sheytan'gha egishidighan fajirlar) toghra yoldin burulup kétishinglarni (shulargha oxshash fajir bolushunglarni) xalaydu [27]. Allah silerning yükünglarni yéniklitishni (yeni sheriet ehkamlirini silerge asanlashturushni) xalaydu. Insan (nepsi xahishigha xilapliq qilishtin) ajiz yaritildi [28]. I möminler! Bir-biringlarning mallirini (oghriliq, xiyanet qilish, bulash, jazanixorluq, qimar oynash qatarliq) naheq yol bilen yewalmanglar, ikki terep razi bolushup qilishqan soda-sétiq arqiliq érishilgen nerse buningdin mustesna. Siler özünglarni (yeni bir-biringlarni) öltürmenglar, Allah heqiqeten silerge nahayiti méhribandur [29]. Kimki chektin éship we zulum qilip uni (yene Allah chekligen ishlarni) qilidiken, uni dozaxqa kirgüzimiz, bu Allah qa asandur [30]. Eger siler men'i qilin'ghan chong gunahlardin saqlansanglar, (kerimimizge élip) kichik gunahliringlarni yoqqa chiqirimiz we silerni ésil makan'gha (yeni jennetke) kirgüzimiz [31]. I möminler! Allah silerdiki bir-biringlardin artuq qilghan nersilerni (heset qilish yüzisidin) arzu qilmanglar, erler qilghan emelliridin hessidar bolidu, ayallarmu qilghan emelliridin hessidar bolidu. Allah tin uning pezlini tilenglar (Allah béridu). Allah heqiqeten hemme nersini bilgüchidur [32]. Her bir Ademning qaldurghan terekisi üchün warislar teyinliduq, ular ata-anilar we yéqinlardur. Siler bilen (öz'ara yardem bérish we mirasxor bolushqa) ehdupeyman qilishqan kishilerge ularning (mirastin) hessisini béringlar. Allah heqiqeten hemme nersini bayqap turghuchidur [33]. Erler ayallarning hamiyliridur, bu Allah ning ularning bezisini bezisidin (yeni erlerni küch-quwwet, ghazatqa chiqish qatarliq jehetlerde ayallardin) artuq qilghanliqidindur we erlerning öz pul-mallirini serp qilghanliqidindur (yeni ayallarning nepiqisi erlerning zimmisige yüklen'genliktindur). Yaxshi ayallar itaet qilghuchilardur, erliri yénida bolmighan chaghlarda Allah ning panahida erlirining heqlirini saqlighuchilardur, siler serkeshlik qilishliridin qorqidighan ayallargha nesihet qilinglar, (bu ünüm bermise) bir töshekte bille yatmanglar, (bumu ünüm bermise) ularni edeblesh meqsitide astiraq urunglar. Eger silerge itaet qilsa, ularni bozek qilish xiyalida bolmanglar. Allah heqiqeten silerdin üstündur, büyüktur (Allah ayallargha zulum qilghanni jazalaydu) [34]. Eger er-xotun ikkiylenning inaqsiz bolup qélishidin qorqsanglar, erning tughqanliridin bir heqqaniy kishini, xotunning tughqanliridin bir heqqaniy kishini ewetinglar, Allah eger bu ikki kishini epleshtürüshni xalisa, er-xotun ikkisining arisigha inaqliq salidu. Allah heqiqeten hemmini bilgüchidur, hemmidin xewerdardur [35]. Allah qa ibadet qilinglar, uninggha héch nersini shérik keltürmenglar, ata-ananglargha, xish-eqribaliringlargha, yétimlerge, miskinlerge, yéqin qoshnigha, yiraq qoshnigha, yandiki hemrahqa (yeni seperdashqa, sawaqdashqa), musapirgha, qol astinglardiki qul-chörilerge yaxshiliq qilinglar, shübhisizki, Allah mutekebbir , maxtanchaqni yaqturmaydu [36]. Ular (yeni mutekebbirler , maxtanchaqlar) béxilliq qilidu, kishilerni béxilliqqa buyruydu, Allah ulargha öz pezlidin bergen nersilerni (yeni pul-malni, we Muhemmed eleyhissalamning tewrattiki süpitini) yoshuridu, (Allah ning némitini) inkar qilghuchilargha xorlighuchi azabni teyyarliduq [37]. Ular mallirini kishilerge körsitish üchün serp qilidu, ular Allah qa ishenmeydu, axiret künigimu ishenmeydu. Kimki özige sheytanni hemrah qilidiken (u sheytanning buyruqi boyiche ish qilidu), sheytan némidégen yaman hemrah! [38]. Eger ular Allah qa, axiret künige ishense we Allah özlirige bergen maldin serp qilsa, ulargha néme ziyini bolatti? Allah ularni obdan bilidu (qilmishigha qarap jazalaydu) [39]. Allah heqiqeten zerriche zulum qilmaydu. Eger kishining zerriche yaxshiliqi bolsa, Allah uni hessilep ziyade qilidu, öz dergahidin büyük ejir (yeni jennet) ata qilidu [40]. Biz her bir ümmettin bir guwahchini keltürgen we (i Muhemmed!) séni bulargha (yeni ümmiting ichidiki imansizlargha we gunahkarlargha) guwahchi qilip keltürgen chéghimizda ularning hali qandaq bolidu? [41]. Kapirlar we peyghemberge asiyliq qilghanlar u künde (ular qiyametning dehshitini körgenliktin) yer bilen tüptüz qiliwétilishini (yeni yerge kömülüp tupraqqa aylinip kétishini) arzu qilidu, (ularning hemme ezasi guwah bolghanliqtin) Allah tin héchbir sözni yoshuralmaydu [42]. I möminler! Siler mest bolsanglar, néme dewatqininglarni bilgininglarghiche, junup bolsanglar,-yol üstide bolghanlar (buningdin) mustesna,-ghusli qilmighuche namazgha yéqinlashmanglar, eger késel (yeni késelge su ziyan qilidighan bolsa) yaki seper üstide bolsanglar, yaki hajet qilsanglar, yaki ayallar bilen munasiwet ötküzsenglar, (mushundaq ehwal astida) su tapalmisanglar, pak tupraqni yüzünglargha, qolunglargha sürtüp teyemmum qilinglar, Allah heqiqeten epu qilghuchidur, meghpiret qilghuchidur (yeni Allah bendilirige herej bolmasliqi üchün ibadetni asanlashturup bergüchidur) [43]. (i Muhemmed!) kitabtin (yeni tewrattin) nésiwe bérilgen kishiler (yeni yeHudiy molliliri) ning gumrahliqni sétiwalghanliqini we silerning toghra yoldin ézishinglarni xalaydighanliqini körmidingmu? [44]. Allah silerning düshmenliringlarni obdan bilidu. Allah silerni saqlashqa yéterliktur we silerge medetkar bolushqa yéterliktur (yeni silerni yeHudiylarning mikridin saqlashqa Allah kupayidur) [45]. YeHudiylarning ichide kitabning (yeni tewratning) sözlirini özgertiwétidighanlarmu bar, ular: "biz (sözüngni) angliduq, (emringge) boysunmiduq, bizge qulaq sal, biz sanga qulaq salmaymiz" deydu, din'gha tene qilish yüzisidin, raina dégen sözni tillirini egri qilip éytidu. Eger ular (yuqiriqi sözlirining ornigha) angliduq we boysunduq, qulaq sal, unzurna dése, ular üchün (Allah ning dergahida) téximu yaxshi, téximu toghra bolatti, lékin kufri seweblik Allah ularni rehmitidin yiraq qildi. Ularning azghinisidin bashqisi iman éytmaydu [46]. I kitab bérilgenler! (yeni yeHudiylar) biz nurghun yüzlerni özgertip arqisigha qilip qoyushimizdin (yeni yüzdiki burun, köz, qash qatarliq sezgü ezalirini öz jayliridin yoq qiliwétip, ularni arqa terepke peyda qilip qoyushimizdin, süretlirini mubeddel qilishimizdin), ilgiri, yaki ulargha shenbe künining hörmitini saqlimighanlargha lenet qilghandek lenet qilishimizdin ilgiri, özünglardiki kitabni (yeni tewratni) testiq qilidighan, biz nazil qilghan kitabqa (yeni qur'an'gha) iman keltürünglar (bolmisa yuqiriqi ikki balaning birige uchraysiler), Allah ning hökimi ijra qilinidu (yeni Allah birer ishqa emr qilsa, u ish choqum bolmay qalmaydu) [47]. Allah heqiqeten Allah qa shérik keltürüsh gunahini meghpiret qilmaydu, xalighan Ademning uningdin bashqa gunahini meghpiret qilidu. Kimki Allah qa shérik keltüridiken, chong gunah qilghan bolidu [48]. Özlirini pak dep qaraydighanlar (yeni özlirini teqwadarliq bilen medhiyileydighanlarni) ni körmidingmu? Undaq emes (yeni ish ularning déginidek emes), Allah xalighan bendisini pak qilidu, ulargha qilchilikmu zulum qilinmaydu [49]. (i Muhemmed!) ularning Allah qa töhmet chaplawatqanliqigha qarighin! Bu op'ochuq gunahtur [50]. Kitabtin nésiwe bérilgenler (yeni yeHudiylar) ni körmidingmu? Ular butqa we sheytan'gha ishinidu, kapirlarni körsitip: "bular (yeni qureysh kuffarliri) ning yoli iman éytqanlarningkidin téximu toghridur" deydu [51]. Ene shular Allah rehmitidin yiraq qilghan kishilerdur; Allah kimni rehmitidin yiraq qilidiken, uninggha (Allah ning azabidin qutulduridighan) héchbir medetkar tapalmaysen [52]. Yaki ularning padishahliqtin nésiwisi barmu? (héchqandaq nésiwisi yoq) eger bolidighan bolsa, (ziyade béxilliqtin) ular kishilerge qilchilik nerse bermeydu [53]. Yaki ular Allah öz pezlidin kishilerge bergen nersige (yeni Muhemmed eleyhissalamgha bérilgen peyghemberlikke) heset qilishamdu? Biz heqiqeten ibirahim ewladigha kitab, hékmet berduq we ulargha büyük padishahliq berduq [54]. Ular (yeni yeHudiylar) ning ichide uninggha (yeni Muhemmed eleyhissalamgha) iman éytqanlarmu bar, uningdin yüz örügenlermu bar, ulargha (ularning kufrigha jaza bérish yüzisidin) jehennemning yénip turghan oti yéterliktur [55]. Shübhisizki, bizning ayetlirimizni inkar qilghanlarni dozaxqa kirgüzimiz, ularning tériliri piship tügigen chaghda azabni tétitish üchün ornigha bashqa tére yenggüshleymiz. Allah heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [56]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzimiz, ular jennetlerde menggü qalidu. U yerde ulargha pak jüptiler bolidu, ularni jennetning menggülük sayisige daxil qilimiz [57]. Shübhisizki, Allah silerni amanetlerni igisige qayturushqa, kishiler arisida höküm qilghanda adil höküm qilishqa buyruydu, Allah silerge nesihet qilghan ishlar némidégen yaxshi, Allah heqiqeten (sözünglarni) anglap turghuchidur [58]. I möminler! Allah qa, peyghemberge we özünglardin bolghan ish üstidikilerge itaet qilinglar, eger siler bir shey'ide ixtilap qiliship qalsanglar, bu toghrida Allah qa we peyghemberge murajiet qilinglar, bu (yeni Allah ning kitabigha we peyghembirining sünnitige murajiet qilish) siler üchün paydiliqtur, netije étibari bilen güzeldur [59]. Sanga nazil qilin'ghan kitabqa (yeni qur'an'gha) we sendin burun nazil qilin'ghan kitablargha (yeni tewratqa we injilgha) iman keltürduq dewalghan kishiler (yeni munapiqlar) ni körmidingmu? Ular erzini sheytanning aldigha élip barmaqchi boluwatidu; halbuki, ular sheytanni inkar qilishqa buyrulghan, sheytan ularni chongqur azdurushni xalaydu [60]. Ular (yeni munapiqlar) gha: "Allah nazil qilghan kitab terepke we peyghember terepke kélinglar" déyilse, munapiqlarning sendin qattiq yüz örügenlikini körisen [61]. Qilmishliri tüpeylidin öz béshigha birer musibet kelgen chaghda, séning aldinggha kélip Allah bilen qesem qilghan halda: "biz peqet yaxshiliq we yarishishnila irade qilghan iduq" dégenlerning hali qandaq bolidu? [62]. Ene shular (yeni munapiqlar) (yalghan éytidu), Allah ularning dilliridikini (yeni munapiqliqini, mikrini) bilidu, ulardin yüz örügin, ulargha nesihet qilghin, ulargha tesirlik sözlerni qilghin [63]. Biz her qandaq peyghemberni peqet itaet qilinish üchünla ewettuq (uninggha itaet qilghanliq Allah qa itaet qilghanliq bolidu), ular (yeni munapiqlar) (séning hökimingni qobul qilmay) özlirige zulum qilghanda, sanga kélip Allah tin meghpiret tilise, peyghembermu ular üchün meghpiret tilise idi, elwette, ular Allah ni kechürüm qilghuchi, nahayiti méhriban tapatti [64]. (i Muhemmed!) perwerdigaring bilen qesemki, ular (yeni munapiqlar) öz arisidiki detalashqa séni höküm chiqirishqa teklip qilmighuche, andin séning chiqarghan hökimingge ularning dilliridiki qilche ghum bolsimu yoqalmighiche we ular pütünley boysunmighiche iman éytqan bolmaydu [65]. Eger biz ulargha: "özünglarni öltürünglar yaki yurtunglardin chiqip kétinglar" dep emr qilghan bolsaq (yeni ilgirikilerge yükligendek éghir teklipni ulargha yüklisek) iduq, ularning azghinisidin bashqisi buni ijra qilmaytti, eger ular qilin'ghan wez-nesihetke emel qilsa idi, elwette ulargha yaxshi bolatti we imani mustehkem bolghan bolatti (gumrahliq we nifaqtin eng yiraq bolghan bolatti) [66]. U chaghda dergahimizdin ulargha elwette büyük ejir (yeni jennet) ata qilattuq [67]. Ularni elwette toghra yolgha hidayet qilattuq [68]. Kimlerki Allah qa we peyghemberge itaet qilidiken, ular (axirette) Allah ning némitige érishken peyghemberler, siddiqlar (yeni yuqiri derijilik peyghemberler we shéhitler), shéhitler we yaxshilar bilen bille bolidu, ular némidégen yaxshi hemrahlar [69]. Bu pezl Allah teripidindur, Allah (pezl-éhsan'gha tégishlik bolghanlarni) bilishte yéterliktur [70]. I möminler! (düshmenlerning sherridin saqlinish üchün) teyyarliq halitide turunglar, urushqa türküm-türküm bolup yaki hemminglar bir bolup chiqinglar [71]. Shübhisizki, aranglarda urushqa chiqmay qélip qalghanlar (yeni munapiqlar) bar, eger silerge birer musibet (yeni meghlubiyet yaki qirghinliq) kelse, (u munapiq) "Allah manga heqiqeten merhemet qildi, chünki men ular bilen (urushta) bille bolmidim (bolmisa öltürülgenler qatarida öltürülgen bolattim)" deydu [72]. Eger silerge Allah ning pezli (yeni ghelibe we gheniymet) yetse, goya siler bilen u (yeni munapiq) ning arisida héchqandaq dostluq yoqtikidek, "kashki men (urushta) ular bilen bille bolghan bolsam, chong bir muweppeqiyetke (yeni gheniymettin zor nésiwige) érishken bolattim" deydu [73]. Dunya tirikchilikini axiretke tégishidighanlar Allah yolida (jénini, pul-mélini pida qilip) jihad qilsun, kimki Allah yolida jihad qilip öltürülse yaki ghelibe qilsa, biz uninggha katta ejir ata qilimiz [74]. (i möminler!) silerge néme boldiki, Allah ning yolida jihad qilmaysiler we (dua qilip): "i perwerdigarimiz! Bu ahalisi zalim sheherdin bizni chiqarghin, öz dergahingdin bizge bir igidarchiliq qilghuchini muyesser qil, öz dergahingdin bizge bir medetkarni muyesser qil" deydighan ajiz erler, ajiz ayallar we balilarni qutquzush üchün jihad qilmaysiler [75]. Möminler Allah yolida jihad qilidu, kapirlar sheytanning yolida urush qilidu; sheytanning dostliri bilen urush qilinglar (siler ularni yéngisiler), sheytanning tedbiri heqiqeten ajizdur [76]. (i Muhemmed!) ulargha (yeni Mekkide turup urushushni telep qilghanlargha): "(urushtin) qolunglarni yighinglar, namaz oqunglar, zakat béringlar" dégen kishilerni körmidingmu? (yeni ulardin ejeblenmemsen?) bulargha jihad perz qilin'ghan chaghda, ularning arisidiki bir türküm kishiler düshmendin goya Allah (ning azabi) din qorqqandek belki uningdinmu betterrek qorqidu. Ular (ölümdin qorqup): "perwerdigarimiz! Bizge néme üchün jihadni perz qilding? Néme üchün bizni uzaqqa qalmay kélidighan ejelgiche texir qilmiding? (yeni ejilimiz yetküche texir qilsang, urushta öltürülmisek bolmasmidi?)" dédi. (i Muhemmed!) éytqinki, "dunyaning menpeiti azdur (yeni dunyaning némiti paniydur), (Allah tin) qorqqan (we uning emrini tutqanlar) üchün axiret yaxshidur, silerge qilchilik zulum qilinmaydu (yeni qilghan emelinglarning sawabi kémeytilmeydu)" [77]. Qeyerde bolmanglar, (ejel kelgende) ölüm silerni tapidu, siler mustehkem qel'elerde bolghan teqdirdimu. Eger ular (yeni munapiqlar) birer yaxshiliqqa érishse, "bu Allah tin boldi" deydu. Eger ular birer ziyan-zexmetke uchrisa, "bu sendin (yeni séning dininggha kirgenlikimizdin) boldi" deydu. (i Muhemmed! Bu exmeqlerge) éytqinki, "(yaxshiliq we yamanliqning) hemmisi Allah teripidindur (yeni hemmisini Allah yaratqandur)". Bu qewmge néme boldikin, ular héchbir sözni (yeni hemme shey'ining Allah ning teqdiri bilen bolidighanliqini) chüshenmeydu [78]. (i insan!) sanga yetken yaxshiliq (merhemet qilish yüzisidin) Allah teripidindur, sanga yetken yamanliq (qilmishliring tüpeylidin) özüngdindur. (i Muhemmed!) séni biz (pütün) insanlargha peyghember qilip ewettuq, (séning peyghemberlikingge) shahitiliqqa Allah yéterliktur [79]. Kimki peyghemberge itaet qilidiken, u Allah qa itaet qilghan bolidu (chünki peyghember Allah ning emrini yetküzidu). Kimki (i Muhemmed!) sendin yüz örüydiken, (bilginki) biz séni ulargha közetchi (yeni ularning emellirini küzitip, emellirige qarap hésab alghuchi) qilip ewetmiduq [80]. Ular (yeni munapiqlar): "emringge itaet qilduq" deydu, séning yéningdin chiqip ketken chaghda, ularning bir türkümi özlirining éytqan sözlirini özgertiwétidu (yeni emringge xilapliq qilidu), Allah ularning özgertkenlirini xatirilep turidu (yeni perishtilerni ularning emellirini yézishqa buyruydu). Sen ulardin yüz örügin (yeni kechürgin), Allah qa tewekkül qilghin (tewekkül qilghuchigha) Allah ning hamiyliqi yéterliktur [81]. Ular qur'an üstide pikir yürgüzmemdu? Eger qur'an (mushriklar bilen munapiqlar guman qilghandek) Allah tin gheyrining teripidin bolghan bolsa, elwette, uningdin nurghun ziddiyetlerni tapqan bolatti [82]. (möminlerge ait) amanliqning yaki qorqunchning birer xewiri ulargha (yeni munapiqlargha) yetse, uni tarqitidu, eger uni peyghemberge we ular (yeni möminler) ning ichidiki ish üstidikilerge melum qilsa, (shu) xewerni chiqarghuchilar uni (yeni shu xewerning heqiqiy ehwalini) ulardin elwette biliwalatti. (i möminler!) eger silerge Allah ning pezli we merhemiti bolmisa idi, silerning azghina kishidin bashqiliringlar, elwette, sheytan'gha egiship kétettinglar [83]. (i Muhemmed!) Allah ning yolida jihad qilghin (yeni özüng yalghuz bolsangmu jihad qilghin, sanga ghelibe wede qilin'ghan. Munapiqlarning jihadtin qélip qalghanliqigha ehmiyet bérip ketme.) sen peqet özünggila jawabkar sen, möminlerni (jihadqa) qiziqturghin, Allah ning kapirlar küchini tosidighanliqimu heqiqettur, Allah ning küchi eng zordur. Allah ning jazasi eng qattiqtur [84]. Kimki (kishiler arisida) yaxshi (ish üchün) shapaet qilsa, uningdin (yeni yaxshi ishtin) uning nésiwisi bolidu; kimki bir yaman (ish üchün) shapaet qilsa, uningdin (yeni yaman ishtin) uning nésiwisi bolidu. Allah hemme ishqa qadirdur [85]. Silerge bir kishi salam berse, uninggha téximu yaxshi salam bilen jawab qayturunglar (yeni bir kishi essalamueleykum dep salam berse, uninggha essalamu eleykum we rehmetullahi weberekatuhu denglar), yaki uning salamini eynen qayturunglar (yeni weeleykum essalam denglar). Allah heqiqeten hemme nersidin (yeni bendilirining chong-kichik ishliridin hésab alghuchidur [86]. Allah tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. Allah sheksiz bolidighan qiyamet künide silerni (hésab élish üchün mehshergahqa)jezmen yighidu. Allah tinmu toghra sözlük kim bar? (yeni sözide, wediside Allah tinmu sadiq héchkim yoq) [87]. I möminler! Siler némishqa munapiqlar toghrisida ikki guruhqa bölünüp kétisiler? Allah ularning qilmishliri tüpeylidin ularni kapirlar hökmide qildi, Allah azdurghan kishilerni siler hidayet qilmaqchi bolamsiler? Kimniki Allah gumrah qilidiken, sen uninggha hergiz toghra yol tépip bérelmeysen [88]. Ular silerning özliridek kapir bolushunglarni, shuning bilen özlirige oxshash bolushunglarni ümid qilidu, ular Allah yolida hijret qilmighuche (yeni hijret qilish arqiliq imanini ispat qilmighuche) ularni dost tutmanglar, eger ular Allah yolida hijret qilishtin yüz örüse, ularni qeyerde tapsanglar shu yerde tutup öltürünglar, ularni dostmu tutmanglar, yardemchimu qilmanglar [89]. Peqet siler bilen özliri arisida ehde bolghan bir qewmge séghin'ghanlar yaki silerge qarshi urush qilishtin yaki öz qewmge qarshi urush qilishtin yürekliri siqilip (yeni siler terepmu emes, öz qewmi terepmu emes bolup) silerge kelgenler buningdin mustesna (yeni mundaqlarni öltürmenglar we esir almanglar). Eger Allah xalisa, ularni silerge musellet qilatti, ular, elwette, siler bilen urushatti (yeni Allah ularni küchlük qilp silerge qarshi urush qilishqa jür'etlik qilatti), eger ular silerdin yiraq tursa (yeni silerge chéqilmisa), siler bilen urushmisa we silerge teslim bolsa, Allah silerning ulargha hujum qilishinglarni hergiz ruxset qilmaydu [90]. Imanini izhar qilish bilen silerdinmu amanliqqa érishmekchi we qewmige qaytqanda (kufrini izhar qilish bilen) öz qewmidinmu amanliqqa érishmekchi bolghan ikkinchi bir xil kishiler (yeni munapiqlar) ni körisiler, ular her qachan pitne-pasatqa (yeni kufrigha yaki musulmanlar bilen urush qilishqa) chaqirilsa özlirini uningdin tartidu, eger ular silerdin yiraq turmisa, silerge teslim bolmisa, (siler bilen) urushushtin qol yighmisa, bu chaghda ularni qeyerde körsenglar shu yerde (esir élinglar) tutup öltürünglar, (ularning xiyaniti seweblik) silerge ulargha qarshi (yeni esir élishqa, öltürüshke) roshen pakit ata qilduq [91]. Mömin Ademning mömin Ademni sewenlik bilen emes, qesten öltürüshi héch durus emes, kimki birer möminni sewenlik bilen öltürüp qoyidiken, u bir mömin qulni azad qilishi we öltürülgüchining warislirigha diyet tölishi kérek, ular (yeni öltürülgüchining warisliri) diyetni kechürüm qilsam (shuning bilen qatil uni) tölimise héch bak yoq, eger öltürülgüchi mömin silerge düshmen (kuffar) qewmdin bolsa, bu chaghda öltürüp qoyghuchi bir neper mömin qulni azad qilishi lazim (diyet kelmeydu. Chünki öltürülgüchining igisi musulman bolmighachqa uninggha waris bolmaydu), eger öltürülgüchi aranglarda muahide bolghan (kuffar) qewmdin bolsa, uning warislirigha diyet tölesh we bir neper qulni azad qilish kérek, azad qilidighan qul tapalmighan Adem (yeni qul azad qilishqa qadir bolalmighan Adem) (tewbisini Allah ning qobul qilishi üchün) üzüldürmey ikki ay roza tutushi lazim. Allah hemmini bilip turghuchi, hékmet bilen ish qilghuchidur [92]. Kimki bir möminni qesten öltüridiken, uning jazasi jehennem bolidu, u jehennemde menggü qalidu, Allah ning ghezipige we lenitige duchar bolidu. Allah uninggha (axirette) qattiq azab teyyarlaydu [93]. I möminler! Allah yoligha (yeni ghazatqa) atlan'ghan waqtinglarda heqiqetlep ish qilinglar (yeni mömin yaki kapirliqi éniq bolghuche öltürüshke aldirap ketmenglar), silerge musulman bolghanliqini bildürüp salam bergen Ademge-dunyaning mal-mülkini (gheniymetni) közlep-sen mömin emessen démenglar (yeni ölüshtin qorqup salam berding dep uni öltürüwetmenglar), Allah ning dergahida (mundaqlarni öltürüshtin silerni bihajet qilidighan) nurghun gheniymetler (yeni sawab) bar, ilgiri silermu ene shundaq (kapir) idinglar, kéyin Allah silerge (imanni) iltipat qildi, (ularni özünglargha sélishturup) heqiqetlep ish qilinglar. Allah silerning qilmishinglardin xewerdardur [94]. Möminlerdin özrisiz (ema, tokur, késelge oxshash özrisi barlar buningdin mustesna) jihadqa chiqmighanlar Allah yolida mallirini, janlirini tikip jihad qilghuchilar bilen barawer bolmaydu. Allah mallirini, janlirini tikip jihad qilghuchilarni jihadqa chiqmighanlardin bir derije üstün qildi. Bu ikki xil kishiler (yeni özrisi bolup jihadqa chiqalmighanlar we jihadqa chiqquchilar) ning hemmisige Allah jennetni wede qildi. Allah jihad qilghuchilargha büyük ejir ata qilip, ularni (özrisiz turup jihadqa chiqmighanlardin artuq) qildi [95]. Allah (ulargha) belen mertiwiler, meghpiret we rehmet ata qildi, Allah meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [96]. Özlirige zulum qilghuchilar (yeni hijretni terk étip kuffarlar bilen bille turghuchilar) ning janliri perishtiler teripidin élinidighan chaghda, perishtiler ulardin: "(dininglarning ishida) qaysi halette idinglar?" dep soraydu. Ular: "zéminda (yeni mekki zéminida) biz (dinni berpa qilishtin) bozek qilin'ghan iduq" deydu. Perishtiler: "hijret qilsanglar Allah ning zémini kengri emesmidi?" deydu. Ene shu (hijret qilmighan) larning baridighan jayi jehennemdur. Jehennem némidégen yaman jay! [97]. Peqet erlerdin, ayallardin, balilardin charisiz qalghan (yeni hijret qilishqa chare tapalmighan), yol bilmeydighan ajizlar buningdin mustesna [98]. Ene shularni Allah epu qilghay. Allah nahayiti epu qilghuchidur, nahayiti meghpiret qilghuchidur [99]. Kimki Allah yolida hijret qilidiken, u zéminda chiqish yoli we kengchilik tapidu. Kimki öyidin Allah ning we peyghemberning teripige hijret qilip chiqsa, andin yolda ölse, uning ejrini choqum Allah béridu. Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur we nahayiti méhribandur [100]. Seperge chiqqan waqtinglarda kapirlarning özünglargha ziyan-zexmet yetküzüp qoyushidin qorqup, namazni qesri qilip (yeni töt rek'etni ikki rek'et qilip) oqusanglar silerge héch gunah bolmaydu. Kapirlar silerge heqiqeten op'ochuq düshmendur (namaz oquwatqan pursettin paydilinip silerni öltürüwétishtin yanmaydu) [101]. (i Muhemmed!) sen möminler bilen (jihadqa) bille bolup ular bilen namaz oqumaqchi bolghiningda, ularning bir pirqisi sen bilen birlikte namazgha tursun, qorallirini (éhtiyat yüzisidin) yénida tutsun, sejdige bérip bolghandin kéyin ular arqanglargha ötüp tursun (yeni namaz oqup bolghan pirqe arqanglarda közetchilik qilip tursun, ularning ornigha) namaz oqumighan ikkinchi bir pirqe kélip sen bilen birlikte (yeni arqangda) namaz oqusun, (düshmenliridin) éhtiyajliq bilen hoshyar tursun. (düshmenliri bilen urushushqa teyyar turush yüzisidin) qorallirini yénida tutsun, kapirlar silerning qoralliringlardin, eshyaliringlardin gheplette qélishinglarni, shuning bilen silerge birdinla (tuyuqsizdin) hujum qilishni arzu qilidu (yeni düshmenlerning silerge hujum qilish pursitige ige bolalmasliqi üchün, hemmenglar birla waqitta yighilip namaz oqumay, yuqiriqi usul boyiche oqunglar). Eger silerge yamghur seweblik herej bolidighan bolsa yaki késel bolsanglar, (bu chaghda) qoralliringlarni qoyup qoysanglar silerge héch gunah bolmaydu, éhtiyatchan we hoshyar bolunglar, Allah heqiqeten kapirlar üchün xor qilghuchi azab teyyarlidi [102]. Namazdin farigh bolghininglarda öre turghan we yatqan haletliringlarda Allah ni yad étinglar (Allah silerge düshmininglargha qarshi yardem bérishi mumkin). Xatirjem bolghan chéghinglarda namazni (pütün shertliri bilen) mukemmel ada qilinglar. Shübhisizki, namaz möminlerge waqti belgilen'gen perz qilindi [103]. Düshmenning arqisidin qoghlashqa susluq qilmanglar; eger siler qiynalsanglar, ularmu xuddi silerge oxshash qiynilidu, siler ular ümid qilmaydighan nersini (yeni shéhit bolushini, sawabni we ghelibini) Allah tin ümid qilisiler. Allah hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [104]. (i Muhemmed!) séni kishiler arisida Allah ning körsetkini boyiche höküm qilsun dep, sanga heqiqeten heq kitabni nazil qilduq. Xainlarning teripini almighin [105]. Allah tin meghpiret tiligin. Allah heqiqeten nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [106]. (gunah qilish bilen) özlirige xiyanet qilghuchilarning teripini almighin. Xiyanetke adetlen'gen, gunahqa chömgen kishini Allah heqiqeten dost tutmaydu [107]. Ular (xiyanetlirini) insanlardin (xijil bolup) yoshuridu, Allah tin (xijil bolup) yoshurmaydu; ular Allah razi bolmaydighan sözni (yeni bohtan chaplash, yalghan guwahliq bérish we yalghan qesemni) pilanlighan chaghda, Allah ular bilen bille idi (yeni ularning ehwalini bilip turatti, sözini anglap turatti). Ularning qilmishlirini Allah tamamen bilgüchidur [108]. Siler shundaq kishiler silerki, hayatiy dunyada ularning (yeni oghri we xainlarning) teripini aldinglar, qiyamet küni kim Allah qa qarshi ularning teripini alidu? (yeni Allah ning azabini kim ulardin dep'i qilidu?) yaki kim ulargha hamiy bolidu? [109]. Kimki birer yamanliq yaki özige birer zulum qilip qoyup, andin Allah tin meghpiret telep qilsa, u Allah ning meghpiret qilghuchi, nahayiti méhriban ikenlikini köridu [110]. Kimki (qesten) birer gunah qilsa, uni özining ziyinigha qilidu (yeni uning wabalini özi tartidu). Allah hemmini bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [111]. Kimki bir kichik gunah yaki bir chong gunah qilip qoyup, uni bigunah Ademge chaplisa, u shu bohtanni we op'ochuq bir gunahni özige yükliwalghan bolidu [112]. (i Muhemmed!) eger sanga Allah ning pezli we rehmiti bolmisa idi, ulardin bir guruh Adem choqum séni azdurushni qestleytti; ular peqet özlirini azduridu, sanga qilche ziyan yetküzelmeydu. Allah sanga kitabni (yeni qur'anni) we hékmetni (yeni sünnetni) nazil qildi, sanga sen bilmigen nersilerni (yeni sheriet ehkamlirini we gheyb ishlarni) bildürdi. Allah ning sanga pezli chongdur [113]. Ularning yoshurun söhbitiining tolisida xeyriyet yoqtur. Peqet sediqighe yaki yaxshiliqqa yaki kishilerni epleshtürüshke emr qilghan kishiler (ning yoshurun söhbiti) buningdin mustesna. Kimki u (ish) larni Allah ning raziliqini tilesh yüzisidin qilidiken, uninggha büyük ejir ata qilimiz [114]. Kimki özige (möjiziler arqiliq) toghra yol éniq bolghandin kéyin, peyghemberge (yeni uning emrige) muxalipetchilik qilidiken, möminlerning yolidin gheyriyge egishidiken, uni öz yoligha qoyup bérimiz, uni (axirette) jehennemge kirgüzimiz, jehennem némidégen yaman jay! [115]. Allah özige birer nersining shérik keltürülüshini (yeni mushriklik gunahini) elwette meghpiret qilmaydu, buningdin bashqini (Allah özi) xalighan Ademge meghpiret qilidu, kimki Allah qa shérik keltüridiken, u heqiqeten qattiq azghan bolidu [116]. Ular (yeni mushriklar) Allah ni qoyup, peqet (özliri) chishi (namlar bilen atiwalghan) butlargha ibadet qilidu, peqet Allah ning ibaditidin bash tartqan sheytan'gha ibadet qilidu [117]. Allah sheytanni rehmitidin yiraq qildi, sheytan éytti: "men elwette séning bendiliringdin mueyyen sandikilerni igileymen [118]. Shundaqla choqum ularni azdurimen, ularni xam xiyal qildurimen (yeni hayat uzun, qiyamet, hésab élish yoq dégendek batil eqidilerni könglige salimen), ularni choqum chahar paylarning (butlargha nezer qilip belge üchün) qulaqlirini yérishqa buyruymen, ularni choqum Allah ning mexluqatini özgertiwétishke (yeni qullarni axta qilish, ulargha meng oydurushqa oxshash) ishlargha buyruymen". Kimki Allah ni qoyup sheytanni dost tutidiken, u (dunya we axirette) op'ochuq ziyan tartqan bolidu [119]. Sheytan ulargha (yalghan) wedilerni béridu we ularni xam xiyalgha salidu (yeni emelde ishqa ashmaydighan arzularni könglige salidu), sheytan ulargha peqet yalghannila wede qilidu [120]. Ene shularning baridighan jayi jehennemdur, ular jehennemdin qachidighan jay tapalmaydu [121]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlarni astidin östenglar éqip turidighan jennetke kirgüzimiz. Ular jennette menggü qalidu. Allah ning wedisi heqtur, Allah tinmu rast sözlük kim bar? (yeni Allah tinmu rast sözlük héch ehedi bolmaydu) [122]. (Allah wede qilghan sawab) silerning quruq arzuyunglar we ehli kitabning quruq arzusi bilen qolgha kelmeydu, kimki bir yamanliq qilidiken, buning üchün (dunyada yaki axirette) jazalinidu, u özi üchün Allah tin bashqa (Allah ning azabidin qutulduridighan) héchqandaq dost we héchqandaq medetkar tapalmaydu [123]. Er-ayallardin mömin bolup turup yaxshi ishlarni qilghanlar jennetke daxil bolidu, ulargha qilche zulum qilinmaydu (yeni ularning qilghan emellirining sawabi qilche kémeytiwétilmeydu) [124]. Yaxshi emellerni qilghan halda özini Allah qa tapshurghan (yeni Allah ning emrige boysunup emelini xalis Allah üchün qilghan), batil dinlardin buralghan halda ibirahimning dinigha egeshken kishidin (diniy jehette) yaxshiraq Adem barmu? Allah ibirahimni dost tutti [125]. Asmanlardiki, zémindiki shey'ilering hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, bendiliridur, mexluqatliridur). Allah hemme nersini toluq bilgüchidur [126]. (i Muhemmed!) sendin ayallar toghrisida petiwa soraydu, éytqinki, ular toghrisida Allah silerge petiwa béridu. Qur'anda silerge tilawet qilinidighan (ayallarning mirasigha ait) ayetlermu petiwa béridu. Shundaq yétimler toghrisida petiwa bériduki, ularning teyin qilin'ghan mirasini bermeysiler(yeni mundaq qilmasliqinglargha petiwa béridu), bozek qilin'ghan balilar(ning heqqini bérishinglar) we yétimlerge heqqaniy bolushinglar heqqide petiwa béridu. (ayallargha we yétimlerge) qandaqla yaxshiliq qilsanglar, shübhisizki, Allah uni bilip turidu (yeni shuninggha asasen Allah silerni mukapatlaydu) [127]. Eger birer ayal érining köngülsiz bolushidin yaki yüz örüshidin endishe qilsa, ularning öz'ara kélishishi héch gunah emes, kélishish (üzlüshüp kétishtin) yaxshi. Insanlarning tebiitige béxilliq singip ketken, eger (ayalliringlargha) yaxshiliq qilsanglar, (ulargha zulum qilishtin) saqlansanglar (Allah silerni mukapatlaydu). Allah heqiqeten qilmishinglardin xewerdardur [128]. Qanche tirishsanglarmu ayalliringlargha (muhebbette we dilning mayilliqida) barawer muamilide bolushqa hergiz qadir bolalmaysiler, shuning üchün birsige pütünley mayil bolup, ikkinchisini (éri bardekmu emes, yoqtekmu emes) ésip qoyulghan ayaldek tashlap qoymanglar, eger (bu jehettiki qusurliringlarni) tüzetsenglar, (ulargha zulum qilishtin) saqlansanglar, Allah elwette (silerge) meghpiret qilidu, rehim qilidu [129]. Eger ikkisi üzlüshüp ketse, Allah öz pezli bilen ularning birsini ikkinchisidin bihajet qilidu, Allah (ning pezli) kengdur, hékmet bilen ish qilghuchidur [130]. Asmanlardiki we zémindiki shey'iler Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, mexluqatidur). Silerdin ilgiri kitab bérilgenlerge (yeni yeHudiylar we nasaralargha) we silerge Allah qa teqwadarliq qilishni tewsiye qilduq, eger kapir bolsanglar (kufringlar Allah qa ziyan yetküzelmeydu), asmanlardiki we zémindiki shey'iler Allah ning (mülkidur, mexluqatidur). Allah (mexluqattin) bihajettur, medhiyige layiqtur [131]. Asmanlardiki we zémindiki shey'iler Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, mexluqatidur). Hemme ishni bashqurushqa Allah yéterliktur [132]. I insanlar! Eger Allah xalisa, silerni yoq qilip ornunglargha bashqilarni keltüridu, Allah buninggha qadirdur [133]. Kimki (qilghan emeli bilen) dunyaning némitini tileydiken, (uninggha éytip qoyghinki) dunya we axiretning némiti Allah ning dergahididur (bende öz perwerdigaridin dunya we axiretning némitini tilisun). Allah (bendilirining sözlirini) anglap turghuchidur, (bendilirining emellirini) körüp turghuchidur [134]. I möminler! Xudaliq üchün guwahliq bérishte, özünglarning yaki ata-ananglarning yaki tughqanliringlarning ziyinigha (guwahliq bérishke) toghra kelgen teqdirdimu, adaletni berpa qilishqa tirishinglar, (guwahliq bérilgüchi) bay bolsa (uninggha riaye qilmastin), yaki péqir bolsa (uninggha ich aghritmastin) haman adil guwah bolunglar, Allah silerdin ulargha yéqindur (yeni ularning menpeitining némide bolidighanliqini obdan bilidu), nepsi xahishinglargha egiship (heqiqettin) burulup ketmenglar. Eger tilinglarni tolghusanglar (yeni guwahliqtiki pakitni burmilisanglar), yaki guwahliqtin bash tartsanglar, mundaqta Allah heqiqeten silerning qilmishinglardin xewerdar bolup turghuchidur [135]. I möminler! Allah qa, Allah ning peyghembirige we Allah uninggha nazil qilghan kitabqa (yeni qur'an'gha) we ilgiri Allah nazil qilghan kitablargha (yeni qur'andin ilgiri nazil qilin'ghan samawi kitablargha) iman keltürünglar. Kimki Allah ni, Allah ning perishtilirini, kitablirini, peyghemberlirini we axiret künini inkar qilidiken, u qattiq azghan bolidu [136]. Iman éytqan, andin kapir bolghan, andin iman éytqan, andin kapir bolghan, andin kufrida ezweyligen (yeni shu kufri bilen ölgen) kishilerni Allah meghpiret qilmaydu we ularni toghra yolgha (yeni jennetke) yéteklimeydu [137]. (i Muhemmed!) munapiqlargha bésharet berginki, ular qattiq azabqa duchar bolidu [138]. Ular möminlerni qoyup, kapirlarni dost tutidu, ular kapirlarning qéshidin izzet we qudret telep qilamdu? (yeni kuffarlarni dostluqidin izzet we ghelibe tilemdu?) izzet we qudretning hemmisi Allah qa xastur [139]. Allah kitabta (yeni qur'anda) silerge nazil qildiki, siler Allah ning ayetlirining inkar qiliniwatqan we mesxire qiliniwatqanliqini anglighan chéghinglarda, ular (yeni Allah ning ayetlirini mesxire qiliwatqan kapirlar) bashqa paranggha kirishmigiche ular bilen bille olturmanglar, bolmisa (gunahta) ulargha oxshash bolup qalisiler, Allah heqiqeten munapiqlarning we kapirlarning hemmisini (axirette) jehennemge toplaydu [140]. Ular (yeni munapiqlar) silerge hadise kélishini kütidu, eger siler Allah ning nusritige érishsenglar, ular: " biz siler bilen bille emesmiduq? (kapirlardin alghan gheniymetlerdin bizgimu béringlar)" deydu. Eger kapirlar zeper tapsa, ular (kapirlargha): "biz silerdin ghalib bolup turup (silerni öltürmiduq) emesmu? Silerni möminlerdin saqlimidiqmu?" deydu. Allah qiyamet küni aranglarda (heqqaniy) höküm chiqiridu, Allah kapirlargha hergiz möminlerge qarshi yol bermeydu [141]. Shübhisizki, munapiqlar Allah ni aldimaqchi bolushidu, Allah ularning aldamchiliqigha yarisha jaza béridu, ular namaz üchün turghanda, xush yaqmasliq bilen turidu (sawab ümid qilmaydu), (namazni) kishilerge körsitish üchün oquydu (yeni riyakarliq qilidu), Allah ni peqet azghina yad étidu [142]. Munapiqlar kufri bilen iman arisida arisaldi bolup turidu, ne ulargha, ne bulargha mensüp emes (yeni möminlergimu, kapirlarghimu mensüp emes), kimni Allah gumrah qilghan iken, uninggha hergizmu toghra yol tapalmaysen [143]. I möminler! Möminlerni (dost tutushni) qoyup, kapirlarni dost tutmanglar, silerning ziyininglargha (yeni munapiq ikenlikinglargha) Allah ning roshen pakiti bolushini xalamsiler? [144]. Munapiqlar choqum dozaxning eng astinqi qewitige (yeni qerige) tashlinidu, ulargha hergizmu (azabtin qutquzidighan) medetkar tapalmaysen [145]. Peqet (munapiqliqtin) tewbe qilghan, (emellirini) tüzetken, Allah (ning kitabi) gha ching yépishqan, dinni Allah üchün xalis qilghan (yeni qilghan emelidin peqet Allah ning raziliqini közligen) kishiler buningdin mustesna. Ene shular möminler bilen bille (yeni ularning qatarida) dur. Allah möminlerge (axirette jennettin ibaret) büyük ejir ata qilidu [146]. Eger (Allah ning németlirige) shükür qilsanglar we iman éytsanglar, Allah silerge azab qilip néme qilidu? Allah shükür qilghuchini mukapatlighuchidur, hemmini bilgüchidur [147]. Zulumgha uchrighuchidin bashqa (her qandaq kishining) ashkara yaman söz qilishini Allah yaqturmaydu (zulumgha uchrighuchining zalimdin shikayet qilishigha we uninggha duayibet qilishigha bolidu), Allah (zulumgha uchrighuchining duasini) anglighuchidur, (zalimni) bilgüchidur [148]. Siler ashkara yaki yoshurun bir yaxshiliqni qilsanglar yaki birer yamanliqni kechürsenglar (sawab tapisiler). Shübhisizki, Allah epu qilghuchidur, qudretliktur [149]. Shübhisizki, Allah ni we uning peyghemberlirini inkar qilghanlar, Allah bilen uning peyghemberlirining arisini (Allah qa ishinip peyghemberlirige ishenmeymiz déyish bilen) ajritiwetmekchi bolghanlar, (peyghemberlerning) bezisige ishinimiz, bezisige ishenmeymiz dégüchiler-uning (yeni iman bilen kufrining) arisida (ottura) yol tutmaqchi bolghanlar [150]. Ene shular (imanni dewa qilghan teqdirdimu) rastinla kapirlardur, kapirlargha xorlighuchi azab teyyarliduq [151]. Allah qa we uning peyghemberlirige iman éytqan, ulardin héchbirining arisini ajritiwetmigen (yeni hemmisige iman éytqan) kishilerge Allah ularning (tégishlik) ejirlirini ata qilidu, Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [152]. Ehli kitab (yeni yeHudiylar we nasaralar) sendin özlirige asmandin bir kitab chüshürüshni soraydu, ular musadin buningdinmu chongraqini sorap: "bizge Allah ni ap'ashkara körsetkin" dégen idi. Shuning bilen, ularning zulmi seweblik ularni chaqmaq soqti (yeni asmandin bir ot kélip ularni halak qildi). Ular roshen möjiziler kelgendin kéyin mozayni (mebud) qiliwaldi. Kéyin biz ularni epu qilduq. Biz musagha (uning rast peyghemberlikini ispatlaydighan möjizilerdin) roshen pakit ata qilduq [153]. (tewrat sheriitini qobul qilmighanliqliri seweblik) ulardin ehde almaq üchün üstige tur (téghi) ni tiklep qoyduq, ulargha: "(beytulmuqeddes) derwazisidin sejde qilghan halda kiringlar" déduq hemde ulargha: "shenbining hörmitini saqlanglar (yeni shenbide béliq tutush bilen heddinglardin ashmanglar)" déduq. Ulardin (bu heqte) mehkem wede alduq [154]. Ular ehdini buzghanliqliri, Allah ning ayetlirini inkar qilghanliqliri, peyghemberlerni naheq öltürgenlikliri we (Muhemmed eleyhissalamgha) dillirimiz perdilen'gen (yeni sözüngni chüshenmeydu) dégenlikliri üchün (ulargha lenet qilduq), belki Allah ularning kufri sewebidin dillirini péchetliwetti, shunga ularning azghinisidin bashqini iman éytmaydu [155]. Yene ularning kufri (yeni isa eleyhissalamni inkar qilghanliqliri) üchün we meryemge chong bohtan chaplighanliqliri üchün (ulargha lenet qilduq) [156]. Yene Allah ning resuli isa ibn meryemni heqiqeten öltürduq dégenlikliri üchün (ulargha lenet qilduq). Wahalenki, ularning isani öltürginimu yoq, dargha asqinimu yoq we lékin ulargha shübhe sélindi (isani astuq dep guman qilip, isa eleyhissalamgha oxshap qalghan bashqa birsini asti), isa toghrisida ixtilap qilishqanlar heqiqeten uning öltürülgenliki (meslisi) de shübhididur. Ular bu (ishning heqiqiti) ni bilmeydu, guman'ghila asaslinidu, ular isani jezmen öltürmidi [157]. Belki Allah uni öz teripige kötürdi (yeni isa eleyhissalamni Allah ularning sherridin qutuldurup tirik halda asman'gha élip chiqip ketti). Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [158]. Ehli kitabtin (yeni yeHudiylar we nasaralardin) her qandiqi jan üzüsh aldida uninggha (yeni isaning heq peyghemberliki we Allah ning bendisi ikenlikige) iman éytidu. Isa qiyamet küni ular (yeHudiylarning isani dargha astuq dégen dewasining we nasaralarning isa Allah ning oghli dégen dewasining yalghanliqi) gha guwah bolidu [159]. YeHudiylarning qilghan heqsizliqliri (yeni zulmi we qilghan gunahliri), nurghun kishilerni Allah ning yolidin (yeni Allah ning dinigha kirishtin) tosqanliqliri, cheklen'gen jazanini alghanliqliri we kishilerning pul-mallirini naheq yégenlikliri üchün, ulargha (ilgiri) halal qilin'ghan pakiz nersilerni haram qilduq, ularning ichidin kapir bolghanlargha qattiq azab hazirliduq [160ـ161]. Ularning ichidiki bilimi chongqur bolghanlargha, sanga nazil qilin'ghan kitabqa (yeni qur'an'gha), sendin ilgiri (ötken peyghemberlerge) nazil qilin'ghan kitablargha iman éytidighan möminlerge, namazni ötigüchilerge, zakat bergüchilerge, Allah qa we axiret künige iman éytquchilargha (jennette menggü qélishtin ibaret) katta ejir ata qilimiz [162]. (i Muhemmed!) biz nuhqa we uningdin kéyinki peyghemberlerge wehyi qilghandek, heqiqeten sanga wehyi qilduq hemde ibirahimgha, ismailgha, is'haqqa, yequbqa, yequbning ewladlirigha, isagha, eyyubqa, yunusqa, harun'gha, sulayman'gha wehyi qilduq, dawudqa zeburni ata qilduq [163]. Biz nurghun peyghemberlerni ewettuq, ularning arisida ilgiri (i Muhemmed!) sanga bayan qilghanlirimizmu bar, sanga bayan qilmighanlirimizmu bar, Allah musagha (biwasite) söz qildi [164]. Ewetilgen peyghemberlerdin kéyin Allah ning aldida kishiler (yeni peyghember ewetilgen bolsa elwette iman éytattim we itaet qilattim dégüchiler) ge bahane bolup qalmasliqi üchün, (itaet qilghuchilargha jennet bilen) xush xewer bergüchi, (asiyliq qilghuchilarni dozaxtin) agahlandurghuchi peyghemberlerni ewettuq, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [165]. (yeHudiylar we nasaralar séning peyghemberlikingge guwahliq bermise gunahi özige) lékin Allah sanga nazil qilghan qur'an arqiliq (peyghemberlikingge) guwahliq béridu, Allah qur'anni (bashqilar bilmeydighan özige xas) ilmi bilen nazil qildi. Perishtilermu (Allah sanga nazil qilghan qur'an'gha we peyghemberlikingge) guwahliq béridu, (bashqilar guwahliq bermigendimu) Allah ning guwahliqi yéterliktur [166]. Shübhisizki, kapir bolghanlar we (kishilerni) Allah ning yolidin tosqanlar heqiqeten qattiq azdi [167]. Shübhisizki, kapir bolghanlar we zulum qilghanlarni Allah meghpiret qilmaydu, toghra yolghimu (yeni jennetning yolighimu) bashlimaydu [168]. (ularni) peqet jehennemning yoligha bashlaydu, ular jehennemde menggü qalidu, bu (yeni ularni jehennemde menggü qaldurush) Allah qa asan [169]. I insanlar! Peyghember (yeni Muhemmed eleyhissalam) silerge perwerdigaringlardin heq (din) élip keldi, iman éytinglarki, (bu) siler üchün paydiliq, eger inkar qilsanglar (yeni kufrini dawamlashtursanglar) (Allah silerdin bihajet). Chünki asmanlardiki we zémindiki shey'ilerning hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mexluqatidur, mülkidur). Allah (bendilirining ehwalini) bilgüchidur, hékmet bilen ish qilghuchidur [170]. I ehli kitab! (yeni nasaralar jamaesi) dininglarda heddidin ashmanglar, Allah ning shenige heq (söz) din bashqini éytmanglar (yeni Allah qa shériki we balisi bolushtin pak dep étiqad qilinglar). Mesih isa-meryemning oghli, peqet Allah ning resulidur (siler guman qilghandek Allah ning oghli emestur), meryemge Allah ning ilqa qilghan kelimisidur (yeni atining wasitisiz, Allah ning "wujudqa kel" dégen sözidin yaritilghandur), Allah teripidin kelgen bir rohtur, Allah qa we uning peyghemberlirige iman éytinglar, (Allah , isa, meryemdin ibaret) üchtur démenglar, (Allah üch deydighan étiqadtin) qaytinglar, (bu) silerge paydiliqtur, Allah peqet bir ilahtur, balisi bolushtin Allah paktur, asmanlardiki we zémindiki shey'ilerning hemmisi Allah ningdur (yeni Allah ning mülkidur, mexluqatidur), Allah yéterlik hamiydur [171]. Mesihmu, (Allah qa) yéqin perishtilermu Allah qa bende bolushtin hergiz bash tartmaydu, kimlerki Allah qa bendichilik qilishtin bash tartidiken we körenglep kétidiken, (bilsunki) Allah ularning hemmisini (qiyamet küni hésab élish we jazalash üchün) öz dergahigha toplaydu [172]. Iman éytqan we yaxshi emellerni qilghanlargha kelsek, Allah ularning (emellirining) ejrini toluq béridu, némitini ulargha béridu, (Allah qa qulchiliq qilishtin) bash tartqan we körenglep ketkenlerge kelsek, Allah ulargha qattiq azab qilidu. Ular özliri üchün Allah tin bashqa (Allah ning azabidin qutulduridighan) héchqandaq dost we héchqandaq medetkar tapalmaydu [173]. I insanlar! Silerge perwerdigaringlar teripidin (shanliq möjiziler bilen küchlendürülgen Muhemmed eleyhissalamdin ibaret) ochuq delil keldi, silerge roshen nurni (yeni qur'anni) nazil qilduq [174]. Allah qa iman éytqan we uninggha (yeni qur'an'gha) ching yépishqanlargha kelsek, Allah ularni öz rehmitige we némitige (yeni jennitige) daxil qilidu we ularni toghra yolgha bashlaydu [175]. (i Muhemmed!) sendin (ata-anisi, balisi yoq méyitning mirasi toghruluq) petiwa sorishidu, éytqinki, "Allah ata-anisi, balisi yoq kishi (qaldurghan miras) toghrisida petiwa béridu, eger bir kishi wapat bolsa, balisi bolmisa, peqet bir hemshirisi bolsa, u terekining yérimini alidu, eger u ayalning balisi bolmisa, er bir tughqini uning warisi bolidu (yeni mirasning hemmisini alidu), eger ikki hemshirisi bolsa, ular terekining üchtin ikki hessisini alidu, eger warislar hem er, hem ayal bir tughqanlar bolsa (ularning ichidiki) bir erge ikki ayalning hessisi bérilidu, adashmasliqinglar üchün Allah silerge (sheriet ehkamlirini) bayan qilip béridu. Allah hemme nersini bilgüchidur" [176].
Munderijige Qaytimen
Labels: 4-Süre Nisa
