^SEHIPILER^
3-Süre Al Imran
Saturday, November 3, 2007
<< Ana Sayfa - Bash Bet - Main Page>>
Qur'an Kerim
Uyghurche Terjimisi
3-Süre Al Imran
Medinide nazil bolghan, 200 ayet.
Uyghurche Terjimisi
3-Süre Al Imran
Medinide nazil bolghan, 200 ayet.
Nahayiti shepqetlik we méhriban Allah ning ismi bilen bashlaymen
Elif, lam, mim [1]. Allah tin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, Allah (hemishe) tiriktur, mexluqatni idare qilip turghuchidur [2]. (i Muhemmed!) özidin ilgiriki kitablarni testiq qilghuchi heq kitabni (yeni qur'anni) (Allah) sanga nazil qildi. Ilgiri, kishilerge yol körsetküchi qilip Tewrat bilen Injilni nazil qilghan idi [3]. Heq bilen batilni ayrighuchi kitabni (yeni barliq samawi kitablarni) nazil qildi. Shübhisizki, Allah ning ayetlirini inkar qilghanlar (axirette) qattiq azabqa duchar bolidu. Allah ghalibtur, (yamanlarni) jazalighuchidur [4]. Shübhisizki, asman we zémindiki héch nerse Allah qa mexpiy emes [5]. U silerni bechchidanlarda (yeni ananglarning qorsiqidiki chéghinglarda) özi xalighan shekilge kirgüzidu. Uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur, Allah ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [6]. (i Muhemmed!) u (Allah) sanga kitabni (yeni qur'anni) nazil qildi. Uningda mehkem (yeni menisi ochuq) ayetler barki, ular kitabning (yeni pütün qur'anning) asasidur; yene bashqa muteshabih (yeni menisi mueyyen emes) ayetler bardur. Dillirida egrilik bar (yeni gumrahliqqa mayil) kishiler pitne qozghash we öz rayi boyiche mene bérish üchün, muteshabih ayetlerge egishidu (yeni muteshabih ayetlerni öz nepsi xahishi boyiche chüshendüridu). Bundaq ayetlerning (heqiqiy) menisini peqet Allah bilidu. Ilimda toshqanlar éytidu: "uninggha ishenduq, hemmisi perwerdigarimiz teripidin nazil bolghan. (buni) peqet eqil igilirila chüshinidu [7]. Perwerdigarimiz! Bizni hidayet qilghiningdin kéyin dillirimizni toghra yoldin buriwetmigin, bizge dergahingdin rehmet béghishlighin. Shübhisizki, sen (bendiliringge atalarni) bekmu béghishlighuchisen [8]. Perwerdigarimiz! Shübhisizki, kélishi sheksiz bolghan künde (yeni hésab élinidighan qiyamet künide) kishilerni toplighuchisen. Shübhisizki, Allah wedisige xilapliq qilmaydu" [9]. Kapirlarning malliri, baliliri Allah ning azabi aldida heqiqeten héch nersige dal bolalmaydu. Ular (yeni kuffarlar) dozaxning yéqilghusidur [10]. (bu kuffarlarning hali) pir'ewn tewelirining we ulardin ilgirikilerning haligha oxshaydu. Ular bizning ayetlirimizni yalghan'gha chiqardi, gunahi tüpeylidin Allah ularni jazalidi, Allah ning jazasi qattiqtur [11]. (i Muhemmed!) kapirlargha éytqinki, "siler (dunyada) meghlup qilinisiler we (axirette) jehennemge toplinisiler, jehennem némidégen yaman töshek" [12]. (i yehudiylar jamaesi! Bedride jeng üchün) uchrashqan ikki guruhta siler üchün ibret bar, biri Allah yolida urushuwatqan guruhtur, yeni bir musulmanlarni (sanini) özliridek ikki barawer op'ochuq körgen kapirlar guruhidur (yeni Allah kapirlargha qorqunch sélish bilen ularni urushtin qol yighdurush üchün, kapirlargha musulmanlarning sanini jiq körsetti). Allah xalighan kishige yardem bérip qollaydu. Buningda heqiqeten eqil igiliri üchün ibret bar [13]. Ayallar, oghullar, altun ـ kümüshtin toplan'ghan köp mallar, arghimaqlar, charwilar we ékinlerdin ibaret köngül tartidighan nersilerning muhebbiti insanlargha chirayliq körsitildi. Ular dunya tirikchilikide menpeetlinidighan (baqasi yoq) shey'ilerdur; Allah ning dergahida bolsa qaytidighan güzel jay (yeni jennet) bardur (shuning üchün bashqigha emes, jennetke qiziqish kérek) [14]. (i Muhemmed! Qewmingge) éytqinki, "silerge ulardinmu (yeni dunyaning zibuzinnetliri we németliridinmu) yaxshi bolghan nersilerni éytip béreymu? Teqwadarlar üchün perwerdigari huzurida astidin östenglar éqip turidighan jennetler bolup, (ular) jennetlerde menggü qalidu, (jennetlerde) pak jüptiler bar, (teqwadarlar üchün) yene Allah ning rezasi bar". Allah bendilirini (yeni ularning hemme ishlirini) körüp turghuchidur [15]. Ular (yeni teqwadarlar): "perwerdigarimiz! Biz shübhisiz iman éyttuq, bizning gunahlirimizni meghpiret qilghin, bizni dozax azabidin saqlighin" deydu [16]. Ular (yeni teqwadarlar) sewr qilghuchilardur, rastchillardur, (Allah qa) ita'et qilghuchilardur, (yaxshiliq yollirigha pul ـ mallirini) serp qilghuchilardur we seherlerde istighpar éytquchilardur [17]. Allah adaletni berpa qilghan halda guwahliq berdiki, uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. Perishtilermu, ilim ehlilirimu shundaq guwahliq berdi: uningdin bashqa héch mebud (berheq) yoqtur. U ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [18]. Heqiqeten Allah ning neziride meqbul din islam (dini) dur. Kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) peqet özlirige ilim kelgendin kéyinla öz'ara heset qiliship ixtilap qilishti (yeni islamning heqliqini, Muhemmed eleyhissalamning peyghemberlikini roshen pakitlar arqiliq bilip turup, körelmesliktin inkar qilishti), kimki Allah ning ayetlirini inkar qilidiken (Allah uni yéqinda jazalaydu), Allah téz hésab alghuchidur [19]. (i Muhemmed!) eger ular sen bilen (din barisida) munazireleshse: "manga egeshkenler bilen birlikte, men özümni Allah qa tapshurdum (yeni Allah ning emrlirige boysun'ghuchimiz)" dégin. Kitab bérilgenlerge (yeni yehudiylar we nasaralargha) we ümmilerge (yeni ereb mushriklirigha) : "musulman boldunglarmu?" dégin, eger ular musulman bolsa, toghra yol tapqan bolidu. Eger ular yüz örüse (sanga héch ziyini yoq), séning peqet tebligh qilish mes'uliyiting bar, Allah bendilirini (yeni hemme ehwalini) körüp turghuchidur [20]. Allah ning ayetlirini inkar qilidighanlar, peyghemberlerni naheq öltüridighanlar, kishilerning ichidiki adaletke buyruydighanlar (yeni Allah qa dewet qilghuchilar) ni öltüridighanlargha choqum qattiq azab bilen xush xewer bergin [21]. Ene shularning dunya we axirettiki emelliri bikar boldi, ulargha héch yardem qilghuchi yoqtur [22]. Kitabtn nésiwe bérilgenler (yeni yehudiylarning ölimaliri) ni körmidingmu? Ular öz arisida (detalash qilishqan ishlar toghrisida) Allah ning kitabi boyiche höküm chiqirishqa chaqirilsa, ularning bir türkümi buningdin (yeni Allah ning hökimini qobul qilishtin) yüz örüydu, ular heqtin yüz örügüchilerdur (yeni heqtin yüz örüsh ularning tebiitige singip ketken) [23]. Bu ularning "dozax oti bizni sanaqliq künlerla (yeni mozaygha choqun'ghan 40 künlük waqitla) köydüridu" dégenlikliri we diniy jehette oydurup chiqarghan nersilirining özlirini aldighanliqi üchündur [24]. Kélishi sheksiz bolghan künde (yeni qiyamet künide) ularni toplaymiz, her bir kishining qilghan ishining jazasi we mukapati toluq bérilidighan, ulargha (azabni ziyade qiliwétish yaki sawabini kémeytiwétish bilen) zulum qilinmaydighan shu chaghda (ularning hali) qandaq bolidu? [25]. Éytiqinki, "padishahliqning igisi bolghan i Allah! Xalighan ademge padishahliqni bérisen, xalighan ademdin padishahliqni tartip alisen; xalighan ademni eziz qilisen, xalighan ademni xar qilisen; hemme yaxshiliq (ning xezinisi yalghuz) séning qolungdidur. Sen heqiqeten hemmige qadirsen [26]. Kéchini kündüzge kirgüzisen, kündüzni kéchige kirgüzisen (shuning bilen, kéche ـ kündüzning uzun ـ qisqa bolushi pesiller boyiche nöwetliship turidu); janliqni (yeni tirik bolghan insanni, haywanni) jansizdin (yeni janliq bolghan abimeniydin) chiqirisen, jansizni (yeni jansiz bolghan abimeniyni) janliqtin (yeni janliq bolghan insandin, haywandin) chiqirisen; özüng xalighan kishige hésabsiz riziq bérisen" [27]. Möminler möminlerni qoyup kapirlarni dost tutmisun, kimki shundaq qilidiken, u Allah ning dostluqigha érishelmeydu, ulardin qorqup dostluq izhar qilishinglar buningdin mustesna. Allah silerni özining azabidin qorqutidu, axir qaytidighan jay Allah ning dergahidur [28]. Éytqinki, "dilinglardikini meyli yoshurunglar, meyli ashkarilanglar, Allah uni bilip turidu. Allah asmanlardiki we zémindiki nersilernimu bilip turidu. Allah her nersige qadirdur" [29]. U künde (yeni qiyamet künide) her ademning qilghan yaxshi ishliri, yaman ishliri özining aldida ayan bolidu, (ular yaman ishlirini körmeslikni), özi bilen yaman ishlirining arisida (meshriq bilen meghribning arisidek) uzun musape bolushini arzu qilidu. Allah silerni özining azabidin qorqutidu. Allah bendilirige méhribandur [30]. (i Muhemmed! Ulargha) éytqinki, "eger siler Allah ni dost tutsanglar, manga egishinglarki, Allah silerni dost tutidu, (ötkenki) gunahinglarni meghpiret qilidu. Allah nahayiti meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur" [31]. Éytqinki, "Allah qa we peyghemberge ita'et qilinglar". Eger ular (ita'et qilishtin) yüz örüse, Allah kapirlarni (yeni Allah ning ayetlirini inkar qilghanlarni) dost tutmaydu [32]. Allah heqiqeten ademni, nuhni, ibrahim ewladini, imran ewladini (peyghemberlikke) tallap, (ularni özlirining zamanidiki) jahan ehlidin artuq qildi [33]. U ewladlar bir ـ biri bilen qandashtur, Allah (bendilerning sözlirini) anglap turghuchidur, (bendilerning niyetlirini) bilip turghuchidur [34]. Öz waqtida imranning ayali éytti: "perwerdigarim! Men qorsiqimdiki perzentimni (dunya ishliridin) azad qilin'ghan halda choqum séning xizmitingge atidim, (bu nezremni) qobul qilghin, sen heqiqeten (duayimni) anglap turghuchisen, (niyitimni) bilip turghuchisen" [35]. U qiz tughqan waqtida: "i perwerdigarim! Qiz tughdum" dédi, uning néme tughqanliqini Allah obdan bilidu. (u telep qilghan) oghul (ata qilin'ghan) qizgha oxshash emes (belki bu qiz artuqtur). (imranning ayali éyttiki) "men uni meryem atidim, men heqiqeten uning üchün, uning ewladliri üchün sanga séghinip, qoghlandi sheytandin panah tileymen" [36]. Uni perwerdigari chirayliqche qobul qildi, uni obdan östürdi, uninggha zekeriyani képil qildi (yeni uning xizmitini qilishqa zekeriyani qoydi). Zekeriya her qétim (uning) ibadetgahigha uni körgili kirse, uning yénida birer yémeklik uchritatti. U: "i meryem! Bu sanga qeyerdin keldi?" deytti, meryem: "u, Allah teripidin keldi" deytti. Allah heqiqeten xalighan ademge (japa ـ musheqqetsizla) hésabsiz riziq béridu [37]. Shu waqitta (yeni meryemning karamitini körgen chaghda) zekeriya perwerdigarigha dua qilip: "i perwerdigarim! Manga öz dergahingdin bir yaxshi perzent ata qilghin, heqiqeten duani ishitküchisen" dédi [38]. U ibadetgahida namaz oquwatqanda perishtiler uninggha: "sanga Allah ning kelimisi (yeni isa) ni testiq qilghuchi, seyyid, perhizkar we yaxshilardin bolghan yehya isimlik bir peyghember bilen xush xewer béridu" dep nida qildi [39]. U: "perwerdigarim! Men qérip qalghan tursam, ayalim tughuttin qalghan tursa qandaqmu méning oghlum bolsun?" dédi. Perishtiler: "Allah shuningdek xalighinini qilidu (yeni qudriti ilahiye héch nersidin ajiz emes)" dédi [40]. U: ‹‹perwerdigarim! Manga (ayalimning hamilidar bolghanliqigha) bir nishane ata qilghin" dédi. Allah: ‹‹sanga bolidighan nishane shuki, üch kün'giche kishilerge söz qilalmaysen (yeni zikri tesbih éytishtin bashqa sözge tiling kelmeydu). Peqet isharetla qilisen, (némitimge shükür qilish yüzisidin) perwerdigaringni köp yad et, kechte, etigende tesbih éyt" dédi [41]. Perishtiler éytti: "i meryem! Allah heqiqeten séni (pütün ayallar ichidin) tallidi, séni pak qildi, séni pütün jahan ayalliridin artuq qildi [42]. I meryem! Perwerdigaringgha ita'et qil, sejde qil we ruku qilghuchilar bilen bille ruku qil" [43]. (i Muhemmed!) bu ـ sanga wehyi qiliwatqinimiz ـ gheyb xewerliridindur. Meryemni ularning qaysisi terbiyisige élish (mesiliside chek tashlash yüzisidin) qelemlirini (sugha) tashlighan chaghda, sen ularning yénida yoq iding, (meryemning kimning terbiyiside bolushini) öz'ara jangjal qilishqanlirida sen ularning yénida yoq iding [44]. Öz waqtida perishtiler éytti: "i meryem! Allah sanga (atining wasitisiz) Allah ning bir kelimisi (din törelgen bir bowaq) bilen xush xewer bériduki, uning ismi, mesih meryem oghli isadur, u dunya we axirette abruyluq we Allah qa yéqinlardin bolidu [45]. U böshüktimu (yeni bowaqliq chéghidimu), ottura yash bolghandimu kishilerge (peyghemberlerning sözini) sözleydu we (teqwadarliqta kamil) yaxshi ademlerdin bolidu" [46]. Meryem: "perwerdigarim! Manga insanning qoli tegmigen tursa (yeni erlik bolmisam) qandaq balam bolidu?" dédi. Perishte: "Allah xalighinini shundaq yaritidu (yeni ata ـ ana, arqiliqmu we uningsizmu yaritidu). Birer ishning bolushini irade qilsa, wujudqa kélidu" dédi [47]. Allah uninggha xetni, hékmetni (yeni söz herikette toghra bolushini), Tewratni, Injilni ögitidu [48]. Uni beni israilgha peyghember qilip ewetidu. (u deydu) "shübhisizki, silerge men rebbinglar teripidin bolghan (peyghemberlikimning rastliqini körsitidighan) bir möjize élip keldim, men silerge laydin qushning sheklidek bir nerse yasaymen, andin uninggha püwleymen ـ de, Allah ning izni bilen, u qush bolidu. Tughma korni, beres késilini saqaytimen, Allah ning izni bilen, ölüklerni tirildürimen, siler yeydighan we öyünglarda saqlaydighan yémekliklerdin xewer bérimen (yeni silerning yoshurun ehwalinglarni éytip béreleymen). Shübhisizki, eger siler Allah ning möjizilirige ishen'güchi bolsanglar, buningda (yeni men keltürgen möjizilerde) siler üchün elwette (méning rastliqimni körsitidighan roshen) alamet bar [49]. Men ilgiri kelgen Tewratni testiq qilghan halda (keldim), silerge perwerdigaringlar teripidin delil élip keldim. Allah tin qorqunglar we (méning emrimge) ita'et qilinglar [50]. Allah heqiqeten méning perwerdigarimdur, silerningmu perwerdigaringlardur, uninggha ibadet qilinglar, bu toghra yoldur" [51]. Isa ularni (yeni yehudiylar) din kufrini (kufrida ching turup, uni öltürüsh niyitige kelgenlikini) sezgen chaghda: "Allah üchün (Allah qa dewet qilish yolida) manga kimler yardem béridu?" dédi. Hewarilar (yeni uning teweliridin heqiqiy möminler) éytti: "Allah üchün sanga biz yardem bérimiz, Allah qa iman éyttuq. Guwah bolghinki, biz (peyghemberlikingge) boysun'ghuchilarmiz [52]. Perwerdigarimiz! Sen nazil qilghan kitabqa ishenduq, peyghemberge egeshtuq, bizni (hidayitingge) shahit bolghanlar qatarida qilghin" [53]. Ular mikir ishletti (yeni isa eleyhissalamni öltürmekchi boldi), Allah ularning mikrini berbat qildi (isa eleyhissalamni qutquzup asman'gha élip chiqip ketti). Allah mikir qilghuchilarning jazasini obdan bergüchidur [54]. Öz waqtida Allah éytti: "i isa! Men séni (ejiling yetkende) qebzi roh qilimen, séni dergahimgha kötürimen (yeni asman'gha élip chiqimen). Séni kapirlardin pak qilimen (yeni séni öltürmekchi bolghan yamanlarning sherridin saqlaymen), sanga egeshkenlerni qiyametkiche kapirlardin üstün qilimen. Andin méning dergahimgha qaytisiler, siler ixtilap qilishqan ish (yeni isaning ishi) üstide aranglarda men höküm chiqirimen [55]. Kapirlargha bolsa dunya we axirette qattiq azab qilimen, ulargha (ulardin Allah ning azabini tosidighan) héch medetkar bolmaydu" [56]. Iman éytqan we yaxshi emel qilghanlargha kelsek, Allah ularning (qilghan yaxshi emellirining) ejrini toluq béridu. Allah zalimlarni dost tutmaydu (zalimlarni dost tutmaydighan zat qandaqmu bendilirige zulum qilsun?) [57]. (i Muhemmed!) bu bolsa sanga biz oqup bériwatqan ayetlerdur we hékmetlik qur'andur [58]. Shübhisizki, Allah ning neziride isaning misali (u atisiz yaritilghanliqtin) ademning (yeni adem eleyhissalamning) misaligha oxshaydu. Ademni Allah (ata ـ anisiz) tupraqtin yaratti, andin uninggha: "wujudqa kel" dédi ـ de, u wujudqa keldi (isaning ishi ademning ishidin ejeblinerlik emes) [59]. (isa heqqidiki bu söz) Allah teripidin nazil bolghan heqiqettur, sen shek qilghuchilardin bolmighin [60]. Sen isa toghruluq heqiqiy melumatqa ige bolghiningdin kéyin, kimlerki sen bilen munazirileshse, sen ulargha:"kélinglar, oghullirimizni we oghulliringlarni, ayallirimizni we ayalliringlarni, özlirimizni we özliringlarni yighip, Allah ning leniti yalghanchilargha bolsun, dep Allah qa yalwurup dua qilayli" dégin [61]. Shübhisizki, bu elwette rast qissidur. Bir Allah tin bashqa héch ilah yoqtur, Allah heqiqeten ghalibtur, hékmet bilen ish qilghuchidur [62]. Eger ular (imandin) yüz örüse (ular buzghunchilardur), shübhisizki, Allah buzghunchilarni bilip turidu [63]. "i ehli kitab! (yeni yehudiylar we nasaralar) peqet Allah ghila ibadet qilish, Allah qa héch nersini shérik keltürmeslik, Allah ni qoyup bir ـ birimizni xuda qiliwalmasliqtek hemmimizge ortaq bolghan bir sözge (yeni birxil eqidige) emel qilayli" dégin, eger ular yüz örüse (yeni buni qobul qilmisa): "(i yehudiylar we nasaralar jamaesi!) bizning musulman ikenlikimizge guwah bolunglar [64]. I ehli kitab! (yeni yehudiylar we nasaralar) néme üchün ibrahim toghrisida munazirilishisiler? (ibrahimni özünglarning dinida dep guman qilisiler?) halbuki, Tewrat bilen Injil ibrahimdin kéyin nazil boldi. (sözünglarning asassiz ikenlikini) chüshenmemsiler? [65]. (i yehudiylar we nasaralar jamaesi!) siler shundaq kishiler silerki, bilidighan nersenglar (isa) üstide munazirileshtinglar, emdi siler bilmeydighan nersenglar (ibrahim we uning dini) üstidm némishqa munazirilishisiler? (ibrahimning ishidiki heqiqetni) Allah bilidu, siler bilmeysiler" denglar [66]. Ibrahim yehudiymu emes, nasaramu emes we lékin toghra din'gha étiqad qilghuchi, Allah qa boysun'ghuchi idi, mushriklardin emes idi [67]. Ibrahimgha eng yéqin bolghanlar, shübhisizki, (ibrahimning zamanida we uningdin kéyin) uninggha (yeni uning yoligha) egeshkenlerdur, bu peyghember (yeni Muhemmed eleyhissalam) dur, (bu peyghemberning ümmiti bolghan) möminlerdur. Allah möminlerning medetkaridur [68]. Ehli kitabtin bir türküm kishiler silerni azdurushni ümid qilidu, ular peqet özlirinila azduridu (buning wabali ulargha hessilep azab qilinish bilen özlirigila qaytidu). (lékin) ular (buni) tuymaydu [69]. I ehli kitab! Allah ning ayetlirini (yeni Muhemmed eleyhissalamgha nazil qilin'ghan qur'anning heqliqini) bilip turup némishqa inkar qilisiler? [70]. I ehli kitab! Néme üchün heqni batilgha arilashturisiler we bilip turup heqni (yeni Muhemmed eleyhissalamning kitabliringlardiki süpitini) yoshurisiler? [71]. Ehli kitabtin bir türkümi: "möminlerge nazil qilin'ghan wehyige etigende iman éytinglar, kechqurunluqi yéniwélinglar, (shundaq qilsanglar) ular (imandin) qaytishi mumkin. Peqet silerning dininglargha egeshkenlergila ishininglar" dédi. (i Muhemmed!) éytqinki, "toghra yol Allah ning yolidur". (yehudiylar bi ـ birige éytidu) birersige silerge bérilgen'ge oxshash wehiy bérilishtin yaki ularning (yeni musulmanlarning) (qiyamet küni) perwerdigaringlarning dergahida siler bilen munazirilishishidin (yeni munaziriliship silerni yéngip qoyushidin qorqup) peqet dininglargha egeshken ademgila ishininglar (dininglarda bolmighan héch ademning peyghemberlikini étirap qilmanglar. Eger siler Muhemmedning peyghemberlikini iqrar qilip uning dinigha kirmisenglar, bu qiyamet küni silerge qarshi pakit bolidu). (i Muhemmed!) éytqinki, "pezl ـ kerem (yeni peyghemberlik) Allah ning ilkididur. Allah uni xalighan kishige béridu". Allah (ning pezli) kengdur, (Allah) hemmini bilgüchidur [72ـ73]. Allah rehmitini özi xalighan kishige xas qilidu, Allah ulugh pezl igisidur [74]. Ehli kitabtin bezi kishiler barki, uningda köp mal amanet qoysangmu sanga uni qayturup béridu; ulardin yene bezi kishilermu barki, uningda bir dinar amanet qoysangmu uning béshida turmighiche (yeni qayta ـ qayta süylimigiche) uni sanga qayturup bermeydu. Bu shuning üchünki, ular: "ümmilerning méligha xiyanet qilsaq bizge gunah bolmaydu (yeni bizning dinimizda bolmighanlarning malliri bizge haram emes)" dédi, ular bilip turup Allah namidin yalghanni toquydu [75]. Undaq emes (yeni ular bashqa dindikilerge zulum qilsa gunah bolidu). Ehdige wapa qilghan we gunahtin saqlan'ghanlar (Allah dost tutqan kishilerdur), chünki Allah teqwadarlarni heqiqeten dost tutidu [76]. Allah qa bergen ehdini we qesemlirini azghina bedelge tégishidighanlar axirette (Allah ning rehmitidin) héchqandaq nésiwige érishelmeydu, qiyamet küni Allah ulargha (ularni xush qilidighan) söz qilmaydu, ulargha (rehmet közi bilen) qarimaydu, ularni (gunahliridin) paklimaydu, ular qattiq azabqa qalidu [77]. Ulardin (yeni yehudiylardin) bir türkümi kitabta bolmighan nersilerni, silerning kitabta bar iken dep oylishinglar üchün, tillirini egri ـ bügri qilip oquydu we uni Allah teripidin nazil bolghan deydu. Halbuki, u Allah teripidin nazil bolghan emes, ular bilip turup Allah namidin yalghanni toquydu [78]. Allah birer insan'gha kitabni, hékmetni, peyghemberlikni bergendin kéyin, uning kishilerge: "Allah ni qoyup manga bende bolunglar" déyishi layiq bolmaydu (yeni peyghemberdin mundaq gepning sadir bolushini tesewwur qilghili bolmaydu) we lékin (u): "kitabni ögetkenlikinglar, oqughanliqinglar üchün rebbani bolunglar" (deydu) [79]. Shuningdek uning perishtilerni, peyghemberlerni reb qiliwélishqa buyrushi layiq bolmaydu. Musulman bolghininglardin kéyin peyghembiringlar silerni kufrigha buyrumdu? [80]. Öz waqtidila Allah peyghemberlerdin chin ehde élip: "silerge men kitabni we hékmetni ata qildim, kéyin silerge, silerdiki nersilerni (yeni kitab bilen hékmetni) étirap qilghuchi bir peyghember (yeni Muhemmed eleyhissalam) kelse uninggha, elwette, iman éytishinglar kérek we uninggha elwette yardem bérishinglar kérek" (dédi). Allah: "(bu ehdini) iqrar (yeni étirap) qildinglarmu? Shuning (yene bu ish) üchün méning ehdimni qobul qildinglarmu?" dédi. Ular: "étirap qilduq" dédi. Allah: "(özünglarning we teweliringlarning étirap qilghanliqigha) guwah bolunglar, menmu siler bilen bille guwah bolghuchilardindurmen" dédi [81]. Kimki shuningdin kéyin yüz örüse (yeni ehdini buzsa), ular Allah ning itaitidin chiqquchilardur [82]. Ular (yeni yehudiylar we nasaralar) Allah ning dinidin (yeni islam dinidin) bashqa dinni tilemdu? Halbuki, asmanlardikiler ixtiyariy we ixtiyarsiz rewishte Allah qa boysun'ghan tursa, ular (qiyamet küni) Allah teripige qayturulidu [83]. (i Muhemmed! Ulargha) éytqinki, "biz Allah qa iman éyttuq, bizge nazil qilin'ghan'gha (yeni qur'an'gha), ibrahimgha, ismailgha, is'haqqa, yequbqa we uning ewladlirigha nazil qilin'ghan wehyige, musagha bérilgen'ge (yeni Injilgha) we peyghemberlerge perwerdigari teripidin bérilgen'ge (yeni kitablargha) iman éyttuq, ularning héchbirini ayriwetmeymiz (yeni ularning bezisige iman éytip, bezisini inkar qilmaymiz), biz Allah qa boysun'ghuchilarmiz" [84]. Kimki islam (dinidin) gheyriy dinni tileydiken, hergiz u (yeni uning dini) qobul qilinmaydu, u axirette ziyan tartquchidur [85]. Iman éytqandin, peyghemberning heq ikenlikige shahit bolghandin we özlirige roshen deliller kelgendin kéyin kapir bolghan qewmni Allah qandaqmu hidayet qilsun! Allah zalim qewmni hidayet qilmaydu [86]. Allah ning, perishtilerning we insanlarning hemmisining lenitige uchrash ulargha bérilgen jazadur [87]. Ular dozaxta menggü qalidu. Ulardin azab yéniklitilmeydu. Kéchiktürülmeydu [88]. Peqet tewbe qilghanlar we (buzuq emellirini) tüzetkenler buningdin mustesna, Allah (mundaqlargha) meghpiret qilghuchidur we méhribandur [89]. Shübhisizki, iman éytqandin kéyin kapir bolghanlar, andin kufrini téximu ashurghanlarning tewbisi hergizmu qobul qilinmaydu. Ene shular gumrahlardur [90]. Shübhisizki, kapir bolup (tewbe qilmastin) kufri bilen ölgenlerning héchbiridin yer yüzige bir kélidighan altun fidiye bersimu qobul qilinmaydu, ene shular qattiq azabqa qalidu. Ulargha (ularni Allah ning azabidin qutulduridighan) héchbir medetkar bolmaydu [91]. Yaxshi körgen nersenglardin serp qilmighuche (yeni malliringlarning yaxshisini sediqe qilmighuche) hergiz yaxshiliqqa (yeni jennetke) érishelmeysiler, (Allah ning yolida) némini serp qilmanglar. Allah uni bilip turghuchidur [92]. Tewrat nazil qilinishtin ilgiri, israil (yeni yequb eleyhissalam) özige haram qilghan yémeklikler (yeni tögining göshi we süti) din bashqa yémekliklerning hemmisi israil ewladigha halal idi. (i Muhemmed! Ulargha) éytqinki, "eger rastchil bolsanglar, Tewratni élip kélip oqup béqinglar" [93]. Shuningdin kéyin (yeni roshen delil meydan'gha kelgendin kéyin), kimki Allah namidin yalghanni toquydiken, ular zalimlardur [94]. Éytqinki, "Allah rast éytti, (islam dinidin ibaret) ibrahimning toghra dinigha egishinglar, u (yeni ibrahim) mushriklardin emes idi" [95]. Heqiqeten insanlargha (ibadet üchün) tunji sélin'ghan öy (yeni beytulla) mekkididur, mubarektur, jahan ehlige hidayettur [96]. Uningda ochuq alametler barki, maqami ibrahim shularning biri, beytullagha kirgen adem emin bolidu. Qadir bolalighan kishilerning Allah üchün kebini ziyaret qilishi ulargha perz qilindi. Kimki inkar qilidiken (yeni hejni terk étidiken, ziyini özige), shübhisizki, Allah ehli jahandin (yeni ularning ibaditidin) bihajettur [97]. I Muhemmed! Éytqinki: "i ehli kitab! (yeni yehudiylar, nasaralar) néme üchün Allah ning ayetlirini inkar qilisiler? Wehalenki, Allah qilmishinglargha shahittur" [98]. (i Muhemmed!) éytqinki, "i ehli kitab! (yeni yehudiylar, nasaralar) (islam dinining heqliqigha) shahit bolup turup néme üchün Allah ning yolini egri körsitishni qestlep, möminlerni uningdin tosisiler? Allah qilmishinglardin ghapil emestur" [99]. I möminler! Eger ehli kitabtin bir pirqighe ita'et qilsanglar, mömin bolghininglardin kéyin, ular silerni kapir qilip qoyidu [100]. Silerge Allah ning ayetliri oquluwatqan (yeni wehyi üzülüp qalmay Allah ning ayetliri nazil boluwatqan) we aranglarda Allah ning peyghembiri (hayat) turghan tursa, qandaqmu kapir bolusiler? Kimki Allah qa (yeni Allah ning dinigha) mehkem yépishidiken, u toghra yolgha yéteklen'gen bolidu [101]. I möminler! Allah qa layiq rewishte teqwadarliq qilinglar, peqet musulmanliq halitinglar bilenla wapat bolunglar [102]. Hemminglar Allah ning aghamchisigha (yeni Allah ning dinigha) mehkem yépishinglar, ayrilmanglar (yeni silerdin ilgiri yehudiylar we nasaralar ixtilap qilishqandek, dinda ixtilap qilishmanglar). Allah ning silerge bergen némitini eslenglar, öz waqtida siler öz'ara düshmen idinglar, Allah dilinglarni birleshtürdi, Allah ning némiti bilen öz'ara qérindash boldunglar, siler dozax chuqurining girwikide idinglar, Allah silerni (islam arqiliq) uningdin qutquzdi. Silerning hidayet tépishinglar üchün, Allah ayetlirini silerge shundaq bayan qilidu [103]. Silerning aranglarda xeyrlik ishlargha dewet qilidighan, yaxshi ishlargha buyrup, yaman ishlarni men'i qilidighan bir jamae bolsun; ene shular meqsitige érishküchilerdur [104]. Roshen deliller kelgendin kéyin ayrilip kétishken we ixtilap qilishqan kishiler (yeni yehudiylar we nasaralar) dek bolmanglar, bezi yüzler (yeni möminlerning yüzliri) aqiridu, bezi yüzler (yeni kuffarlarning yüzliri) qariyidu. Yüzi qarayghanlargha (perishtiler éytiduki) "iman éytqininglardin kéyin kapir boldunglarmu? Kapir bolghanliqinglar üchün azabni tétinglar" [106]. Yüzi aqarghanlar Allah ning rehmitide (yeni jennette) bolidu, ular uningda (yeni jennette) menggü qalidu [107]. Bu, Allah ning ayetliridur, ularni (i Muhemmed!) sanga rast oqup bérimiz, Allah jahan ehlige zulum qilishni xalimaydu [108]. Asmanlar we zémindiki shey'iler Allah ning (mülki, mexluqati we bendiliri) dur, hemme ishlar Allah qa qayturulidu [109]. (i Muhemmed ümmiti!) siler insanlar menpeiti üchün otturigha chiqirilghan yaxshiliqqa buyrup yamanliqtin tosidighan Allah qa iman éytidighan eng yaxshi ümmetisler. Eger ehli kitab (yeni yehudiylar, nasaralar) iman éytsa (yeni Muhemmed eleyhissalamgha nazil qilin'ghan wehyige ishense), ular üchün (dunya we axirette) elwette yaxshi bolatti. Ularning ichide möminlermu bar, ularning tolisi pasiqlardur [110]. Ular silerge azar bérishtin bashqa héchqandaq ziyan ـ zexmet yetküzelmeydu; eger siler bilen urushsa, silerge arqisini qilip qachidu, andin ulargha yardem bérilmeydu [111]. Ularning qeyerde bolmisun Allah ning we musulmanlarning himayiside bolghanliridin bashqiliri xarliqqa pétip qaldi, Allah ning ghezipige uchridi. Muhtajliqqa chömdi. Bu ularning Allah ning ayetlirini inkar qilghanliqliri we peyghemberlerni naheq öltürgenlikliri üchündur, ularning Allah ning permanidin chiqip ketkenlikliri we Allah ning cheklimisidin éship ketkenlikliri üchündur [112]. Ular birxil emes, ehli kitabtin (yeni yehudiylar, nasaralardin) kéchiliri Allah ning ayetlirini tilawet qilip turidighan we sejde qilip turidighan bir jamae kishiler bar [113]. Ular Allah qa we axiret künige ishinidu, yaxshi ishlargha buyruydu, yaman ishlardin tosidu, xeyrlik ishlarni qilishqa aldiraydu; ene shular yaxshilardindur [114]. Ular her qandaq yaxshiliqni qilsun, u bikar ketmeydu. Allah teqwadarlarni obdan bilidu [115]. Shübhisizki, kapirlarning malliri, baliliri Allah ning azabi aldida hergiz héch nersige dal bolalmaydu; ular dozax ehlidur, dozaxta menggü qalidu [116]. Ularning bu dunyada (riya qilip) bergen sediqiliri özlirige zulum qilghan bir qewmning ziraitige tégip uni nabut qiliwetken soghuq shamalgha oxshaydu (igilirining gunahi tüpeylidin nabut qilin'ghan bu ziraetke oxshash, Allah ularning yaxshi emellirini berbat qilidu). Ulargha Allah zulum qilmidi we lékin ular özlirige özliri zulum qildi [117]. I möminler! Özünglardin bolmighanlarni (yeni munapiqlarni) sirdash qiliwalmanglar, ular silerge buzghunchiliq qilishta boshangliq qilip qalmaydu. Ular silerning musheqqette qélishinglarni arzu qilidu, ularning düshmenliki éghizliridin melum bolup turidu, ularning dillirida yoshurghan düshmenliki téximu chongdur. Shübhisizki, eger chüshinidighan bolsanglar, silerge nurghun ayetlerni bayan qilduq [118]. (i möminler jamaesi!) siler ularni dost tutisiler, ular silerni dost tutmaydu (silerge bolghan düshmenlikni yoshurun tutidu), siler(hemme samawi) kitabqa ishinisiler (shundaq turuqluq ular silerni öch köridu), ular siler bilen uchrashqanda, iman éyttuq, deydu. Özliri yalghuz qalghanda silerge bolghan achchiqidin barmaqlirini chishleydu. (i Muhemmed!) éytiqinki, "achchiqinglar bilen ölünglar! (yeni Allah ölgininglargha qeder achchiqinglarni dawamlashtursun!)" Allah heqiqeten dillardikini bilgüchidur [119]. Eger silerge (kengchilik, molchiliq, nusret, ghenimet qatarliq) birer yaxshiliq yetse, ular buningdin qayghuridu; eger silerge (éghirchiliq, qehetchilik we meghlubiyet qatarliq) birer yamanliq yetse, ular buningdin xushal bolidu. Eger siler (ularning eziyitige) sewr qilsanglar we (sözünglarda, herikitinglarda Allah tin) qorqsanglar, ularning hiylisi silerge qilche ziyan yetküzelmeydu. Allah ularning qilmishlirini heqiqeten toluq bilgüchidur [120]. (i Muhemmed!) öz waqtida sen etigende öyüngdin (Uhudqa) chiqip möminlerni urush seplirige orunlashturdung, Allah (sözünglarni) anglap turghuchidur, (ehwalinglarni) bilip turghuchidur [121]. Öz waqtida silerdin ikki guruh (yeni seleme aymiqi bilen beni harise aymiqi) ajizliq körsetmekchi (yeni qorqup urush meydanidin qaytmaqchi) boldi; Allah ularning medetkari idi. (möminler jimi ehwali we jimi ishlirida) Allah ghila tewekkül qilsun! [122]. Allah silerge bedride nusret ata qildi, halbuki, siler küchsiz idinglar (saninglar we qoralinglar az idi). Allah ning silerge bergen nusritige shükür qilish yüzisidin Allah tin qorqunglar [123]. (i Muhemmed!) öz waqtida sen möminlerge: "perwerdigaringlar silerge üch ming perishte chüshürüp yardem berse yene yetmemdu?" deytting [124]. Shundaq, u yétidu. Eger (jengde) sewr qilsanglar, (Allah tin) qorqup (uning emrige ita'et qilsanglar), düshmen derhal hujum qilip kelgende perwerdigaringlar silerge besh ming nishanliq perishte bilen yardem béridu [125]. Allah uni (yeni perishtiler arqiliq yardem bérishni) peqet silerge xush xewer bolsun we dilinglar shuning bilen xatirjem bolsun (shuning bilen düshmenning sanining köplükidin qorqmisun) dep qildi. Yardem peqet ghalib, hékmet bilen ish qilghuchi Allah teripidindur [126]. (Allah ning yardimi) kapirlarning bir türkümini halak qilish üchün yaki ularni reswa qilip, ularning ümidsiz halda meghlup bolushliri üchündur [127]. (i Muhemmed!) héch ish (yeni bendilerning ishlirining tedbiri) séning ixtiyaringda emes, Allah ya ularning (musulman bolsa) tewbisini qobul qilidu, ya ular zalim bolghanliqi üchün (kufrida ching tursa) ularni azabqa duchar qilidu [128]. Asmanlardiki we zémindiki nersilerning hemmisi Allah ning mülkidur. Allah xalighan kishige meghpiret qilidu, xalighan kishige azab qilidu. Allah meghpiret qilghuchidur, nahayiti méhribandur [129]. I möminler! Jazanini qatmuqat ashurup yémenglar, meqsidinglargha érishish üchün Allah tin (nehyi qilghan ishlarni terk étip) qorqunglar [130]. Kapirlar üchün teyyarlan'ghan dozaxtin (yeni dozaxqa kirishke seweb bolidighan yaman ishlardin) saqlininglar [131]. Silerge rehmet qilinishi üchün, Allah qa we peyghemberge ita'et qilinglar [132]. Perwerdigaringlarning meghpiritige we teqwadarlar üchün teyyarlan'ghan, kengliki asman ـ zéminche kélidighan jennetke aldiranglar [133]. Teqwadarlar kengchiliktimu, qisinchiliqtimu Allah yolida (pul ـ mal) serp qilidighanlar, (öch élishqa qadir turuqluq) achchiqini yutidighanlar, (yamanliq qilghan yaki bozek qilghan) kishilerni kechüridighanlardur. Allah yaxshiliq qilghuchilarni dost tutidu [134]. Teqwadarlar yaman bir gunah qilip qalsa yaki özlirige zulum qilsa Allah ni yad étidu, gunahliri üchün meghpiret telep qilidu, gunahni kechüridighan Allah tin bashqa kim bar? Ular qilmishlirini bilip turup dawamlashturmaydu [135]. Ularning (yeni yuqiriqi xisletlerge ige kishilerning) mukapati perwerdigari teripidin bolghan meghpiret we astidin östenglar éqip turidighan jennetlerdur. Bu yerlerde ular menggü qalidu. Yaxshi ish qilghuchilarning érishidighan sawabi némidégen yaxshi! [136]. Silerdin ilgiri nurghun ümmetler kélip ketti; yer yüzide seyr qilinglar, (heqni) yalghan'gha chiqarghanlarning aqiwitining qandaq bolghanliqigha qaranglar [137]. Bu (qur'an) (omumiy) insanlargha bayandur (yeni halal bilen haramni ochuq bayan qilidu), teqwadarlargha toghra yol körsetküchidur we wez ـ nesihettur [138]. (jihadtin) boshiship qalmanglar, shéhit bolghanlar üchün qayghurmanglar, eger mömin bolsanglar, üstünlük qazinisiler [139]. Eger silerge shikestilik yetken bolsa (yeni bu jengde siler yarilan'ghan we shéhit bolghan bolsanglar), düshmenlergimu (bedri jéngide) oxshashla shikestlik yetti (yeni ular yarilandi we öltürdi). Bu künlerni insanlar arisida aylandurup turimiz (yeni ghelbini hemishe bir pirqide qilmay, bir kün bu pirqide, birkün u pirqide qilimiz), (bu) Allah ning (heqiqiy) möminlerni (munapiqlardin) ayrishi üchündur, silerni shéhitlerdin qilishi (yeni silerdin bezilerni shéhitlik derijisige musherrep qilishi) üchündur, ـ Allah zalimlarni dost tutmaydu [140]. Möminlerni (ulargha yetken musibet arqiliq) paklishi üchündur, kapirlarni yoq qilishi üchündur [141]. (i möminler jamaesi!) Allah silerdin (heqiqiy) jihad qilghanlarni we (jihadning japa ـ musheqqetlirige) chidighuchilarni bilmey (yeni ayrimay turup), (peqet aghzinglarda iman éyttuq déyish bilenla) jennetke kirishni oylamsiler? [142]. Siler ölüm (yeni düshmen) bilen uchrishishtin ilgiri uni arzu qilattinglar, mana uni öz közünglar bilen kördünglar (emdi némishqa meghlup bolisiler?) [143]. Muhemmed peqet bir peyghemberdur, uningdin burun köp peyghemberler ötti (ularning beziliri öz ejili bilen ölgen, beziliri bashqilar teripidin öltürülgen); u wapat bolsa yaki öltürülse, arqanglargha yéniwalamsiler? (yeni imandin yénip murted bolamsiler?) kimki arqisigha yéniwalidiken (yeni murted bolidiken), u Allah qa qilche ziyan yetküzelmeydu. Allah shükür qilghuchilarni mukapatlaydu [144]. Héch kishi Allah ning iznisiz ölmeydu, Allah her ademning ejilini pütüwetken (ademning ömrini qorqunchaqliq uzartalmaydu, baturluq qisqartalmaydu). Kimki dunya sawabini közlise, uninggha dunyaning sawabini bérimiz (uning axiretliktin nésiwisi bolmaydu); kimki axiretning sawabini közlise, uninggha axiretning sawabini bérimiz, shükür qilghuchilarni mukapatlaymiz [145]. Nurghun peyghemberler bilen köpligen xuda juy ölimalar birlikte jeng qildi. Ular Allah yolida yetken külpetlerdin rohsizlanmidi, boshashmidi, bash egmidi, Allah özining yolida duch kelgen qiyinchiliqlargha chidashliq bergüchilerni dost tutidu [146]. Ularning sözi peqet: "perwerdigarimiz! Gunahlirimizni, ishimizda chektin ashqanliqimizni meghpiret qilghin, qedemlirimizni (jeng meydanida) mustehkem qilghin we kapir qewmge qarshi bizge yardem bergin" dégendin bashqa bolmidi [147]. Allah ulargha dunyaning sawabini (yeni düshmenler üstidin ghelibe qilishni) we axiretning yaxshi sawabini (yeni jennet we uning németlirini) ata qildi, Allah yaxshiliq qilghuchilarni dost tutidu [148]. I möminler! Eger siler kapirlargha ita'et qilsanglar, ular silerni arqanglargha (yeni kufrigha) yanduridu, shuning bilen ziyan tartip qalisiler [149]. Undaq emes (yeni ular silerning ita'et qilidighan medetkaringlar emes), Allah silerning medetkaringlardur (uninggha ita'et qilinglar), u yardem qilghuchilarning eng yaxshisidur [150]. (ilahliqi) heqqide héchbir delil chüshürmigen nersilerni (yeni butlarni) Allah qa shérik qilghanliqliri üchün, kapirlarning dillirigha qorqunch salimiz, ularning baridighan jayi dozaxtur, zalimlarning jayi (yeni dozax) heqiqeten yaman jaydur [151]. Allah silerge qilghan (düshmininglargha qarshi nusret ata qilishtin ibaret) wediside turdi; Allah ning izni bilen ularni qiriwatattinglar, Allah siler yaqturidighan ghelibini körsetkendin kéyin zeipliship qaldinglar, peyghemberning emri toghrisida jangjallashtinglar, (peyghemberning emrige) boysunmidinglar, beziliringlar dunyani közlidinglar, beziliringlar axiretni közlidinglar, andin Allah sinash üchün silerdin düshmenni qayturdi (yeni silerni ghelibidin meghlubiyetke yüzlendürdi) we silerni heqiqeten epu qildi. Allah möminlerge merhemet qilghuchidur [152]. Öz waqtida peyghember (i Allah ning bendiliri! Méning teripimge kélinglar, men resulullahturmen, kimki jihad meydanigha qaytsa, u jennetke kiridu dep) arqanglardin silerni chaqirip turatti, siler héch kishige qarimay qachattinglar, (buningdin kéyin) qolunglardin ketken nersige (yeni gheniymetke), béshinglargha kelgen musibetke (yeni meghlubiyetke) qayghurmasliqinglar üchün, Allah silerge ghem üstige ghem berdi (yeni silerni gheniymettin mehrum qilghanning üstige meghlubiyet bilen jazalidi). Allah qilmishinglardin xewerdardur [153]. Ghemdin kéyin Allah silerge eminlik chüshürüp berdi, silerning bir qisminglarni (yeni heqiqiy möminlerni) mügdek basti, yene bir qisminglar (yeni munapiqlar) özliri bilen bolup ketti (yeni kuffarlar qayta hujum qilarmu, dep jan qayghusi bilen bolup ketti), bular, jahiliyet dewri kishilirige oxshash, Allah qa qarita natoghra gumanlarda boldi, ular: "bizge Allah wede qilghan ghelibidin nésiwe barmu?" deydu. Éytiqinki, "hemme ish heqiqeten Allah ning ilkide". Ular sanga ashkara qilmaydighan nersilerni öz ichide yoshurushidu; ular: "eger bizge ghelibidin azraq nésiwe bolsa idi, bu yerde öltürelmeyttuq" deydu. (i Muhemmed!) éytqinki, "eger siler öyliringlarda bolghan teqdirdimu (aranglardiki) öltürülüshi pütüwétilgen kishiler choqum özlirining ölidighan jaylirigha bérishidu (Allah ning qazasidin qéchip qutulghili bolmaydu). (Allah ning mundaq qilishi) könglünglardikini sinash we qelbinglardiki nersilerni paklash üchündur. Allah köngüllerdikini (yaxshiliq bolsun, yamanliq bolsun) bilgüchidur" [154]. Ikki qoshun (yeni musulmanlar bilen mushriklar) bir ـ biri bilen uchrashqan künde, ichinglardiki (jengdin) heqiqeten yüz örügen kishilerni, bezi qilmishliri (yeni peyghemberning emrige muxalipetchilik qilghanliqi) tüpeylidin, sheytan téyildurushqa orundi; Allah heqiqeten ularni epu qildi. Allah heqiqeten meghpiret qilghuchidur, nahayiti helimdur (yeni asiyliq qilghanlarni jazalashqa aldirap ketmeydu) [155]. I möminler! Seperge chiqqan yaki ghazatqa chiqqan qérindashliri heqqide, ular yénimizda bolghanda ölmeytti we öltürülmeytti, dégen kapirlargha oxshash bolmanglar, Allah buni ularning dillirida hesret qilsun. Allah tirildüridu we öltüridu (ularning ghazatqa chiqmasliqi ularni ölümdin qutulduralmaydu). Allah qilmishinglarni körüp turghuchidur [156]. Shübhisizki, eger siler Allah yolida (yeni ghazatta) öltürülsenglar yaki (ghazatqa kétip bérip öz ejilinglar bilen) ölsenglar, silerge Allah teripidin bolghan meghpiret we rehmet, elwette, ularning toplaydighan dunyasidin artuqtur [157]. Eger siler (öz ejilinglar bilen) ölsenglar yaki (jeng meydanida) öltürülsenglar, (axirette) choqum Allah ning dergahigha toplinisiler (Allah silerni emelinglargha qarap mukapatlaydu) [158]. Allah ning rehmiti bilen sen ulargha mulayim boldung; eger qopal, baghri qattiq bolghan bolsang, ular chörengdin tarqap kétetti; ularni epu qil, ular üchün meghpiret tiligin, ishta ular bilen kéngeshkin; (kéngeshkendin kéyin) bir ishqa bel baghlisang, Allah qa tewekkül qilghin. Allah heqiqeten tewekkül qilghuchilarni dost tutidu [159]. Eger Allah silerge yardem berse, silerni héch kishi yéngelmeydu. Eger Allah silerge yardimini terk etse, Allah tin bashqa silerge kim yardem béridu? Möminler yalghuz Allah qa tewekkül qilsun! (yeni hemme ishni Allah qa tapshursun) [160]. Héchqandaq bir peyghember gheniymetke xiyanet qilmaydu (yeni buni tesewwur qilghili bolmaydu). Kimki gheniymetke xiyanet qilidiken, qiyamet küni u xiyanet qilghan nersisi bilen (yeni xiyanet qilghan nersisi gejgisige artilghan halda) kélidu. Her kishning qilghan emelige toluq mukapat, (yaki) toluq jaza bérilidu, ulargha (yaxshilarning sawabini kémeytiwétip, asiylarning jazasini ashuruwétip) zulum qilinmaydu [161]. Allah ning raziliqini izdigen kishi Allah ning ghezipige uchrashqa tégishlik bolghan kishige oxshamdu? Allah ning ghezipige uchrashqa tégishlik bolghan kishining baridighan jayi jehennemdur, jehennem némidégen yaman jay! [162]. Allah ning dergahida ularning derijisi türlük bolidu. Allah ularning qilmishlirini körüp turghuchidur [163]. Allah möminlerge Allah ning ayetlirini tilawet qilidighan, ularni (gunahlardin) pak qilidighan, ulargha kitabni we hékmetni (yeni qur'an we sünnetni) ögitidighan, özliridin bolghan bir peyghember ewetip, ulargha chong éhsan qildi; halbuki, ular burun ochuq gumrahliqta idi [164]. Silerge yetken musibet siler düshmen'ge yetküzgen musibetning yérimigha teng kélidighan tursa (yeni Uhud ghazitida silerdin 70 kishi shéhit bolghan tursa, bedri ghazitida bolsa mushriklardin 70 kishini öltürgen, 70 kishini esir alghan tursanglar), siler yene: "bu musibet qeyerdin keldi?" dédinglar. Éytqinki, "u silerning özliringlardin (yeni peyghemberning emrige xilapliq qilghanliqinglar we ghenmetke héris bolghanliqinglardin) boldi". Allah heqiqeten her nersige qadirdur [165]. Ikki qoshun uchrashqan künde (yeni musulmanlar bilen mushriklar toqunushqan Uhud jéngide) silerge kelgen musibet Allah ning iradisi bilen kelgendur, bu heqiqiy möminlerni bilish (yeni ayrish) üchündur [166]. We munapiqlarni bilish (yeni ayrish) üchündurki, ulargha: "kélinglar, Allah yolida urush qilinglar yaki (özünglarni) qoghdanglar" déyilse, ular: "urushtin xewer tapqan bolsaq, elwette, silerge egishettuq (yeni siler bilen bir septe turup urush qilattuq)" dédi. U künde ular iman'gha qarighanda kufrigha yéqin idi. Ular köngülliride yoq nersilerni éghizlirida dédi, ular yoshurrghanni (yeni nifaq bilen mushriklikni) Allah obdan bilidu [167]. (bu yene Allah ning) urushqa chiqishni xalimighan (munapiqlarni ayrishi üchündurki, ular öyliride) olturup qérindashlirigha: "eger ular (yeni möminler) bizge boysun'ghan bolsa (yeni nesihitimizni anglap urushtin qaytqan bolsa), öltürülmeytti" dédi. (i Muhemmed! Bu munapiqlargha) éytqinki, "(eger urushqa chiqmasliq ölümdin qutulduridighan bolsa) ölümni özünglardin dep'i qilip béqinglar, eger (dewayinglarda) rastchil bolsanglar" [168]. Allah ning yolida shéhit bolghanlarni ölük dep guman qilmighin, belki ular tirik bolup, Allah ning dergahidiki riziqtin behrimen qilinidu (yeni jennetning németliridin etigen ـ axshamda menggülük riziqlandurup turulidu) [169]. Ular Allah ning özlirige bergen pezlidin xursendur, özlirining arqisidin téxi yétip kelmigen (yeni shéhit bolmay tirik qalghan) qérindashlirigha (axirette) ne qorqunch, (dunyadin ayrilghanliqigha) ne qayghu yoq ikenliki bilen xush xewer bérishni tileydu [170]. Ular Allah teripidin bérilgen német we pezlni, möminlerning ejrini Allah ning bikar qiliwetmeydighanliqi bilen xush xewer bérishni tileydu [171]. (Uhud ghazitida) yarilan'ghandin kéyin Allah ning we peyghemberning chaqiriqigha awaz qoshqanlar, ular (yeni möminler) din yaxshi emellerni qilghanlar we teqwadarliq qilghanlar chong sawabqa érishidu [172]. (mushriklar terepdari bolghan) ademler ulargha: "shek ـ shübhisizki, kishiler (yeni qureyshler) silerge qarshi qoshun toplidi, ulardin qorqunglar" dédi. Bu söz ularning imanini kücheytti. Ular: "bizge Allah kupaye, Allah némidégen yaxshi hamiy!" dédi [173]. Ular Allah ning némiti we pezli bilen qaytip keldi, héchqandaq ziyan ـ zexmetke uchrimidi, ular Allah ning raziliqini izdidi. Allah ulugh pezl igisidur [174]. Ene shu sheytan öz dostlirini (yeni kuffarlarni) qorqitidu. Eger mömin bolsanglar, ulardin qorqmanglar, mendin qorqunglar [175]. (i Muhemmed!) kufrigha özlirini atighanlar (yeni sözliri we heriketliri bilen kufrigha shapashlaydighan munapiqlar) séni ghemkin qilmisun, ular heqiqeten (kufri bilen) Allah qa qilche ziyan yetküzelmeydu. Allah axirette ulargha (sawabtin) héchbir nésiwe bermeslikni xalaydu; ular chong azabqa duchar bolidu [176]. Imanni kufrigha tégishkenler (yeni mezkur munapiqlar) (kufri bilen) Allah qa qilche ziyan yetküzelmeydu, ular qattiq azabqa duchar bolidu [177]. Kapirlar özlirige (jaza bermestin) möhlet bérishimizni (yeni ömrini uzun qilishimizni) hergiz özliri üchün paydiliq dep guman qilmisun, ulargha möhlet bérishimiz (we ejilini kéchiktürüshimiz) peqet ularning gunahining köpiyishi üchündur. Ular (axirette) xar qilghuchi azabqa duchar bolidu [178]. Allah yamanni (yeni munapiqni) yaxshidin (yeni mömindin) ayrimighuche möminlerni (yeni silerni) hazirqi pétinglarche qoymaydu. Allah silerni gheybtinmu xewerdar qilmaydu we lékin Allah peyghemberliridin xalighinini tallap, uninggha (Muhemmed eleyhissalamgha munapiqlarning halini bildürgendek) gheybni bildüridu; Allah qa we uning peyghemberlirige iman éytinglar, eger siler iman éytsanglar we (perwerdigaringlardin) qorqsanglar, chong sawabqa érishisiler [179]. Allah öz pezlidin bergen nersilerge (yeni pul ـ malgha) béxilliq qilidighanlar béxilliqni özliri üchün paydiliq dep guman qilmisun, emelde bu ular üchün ziyanliqtur; ularning béxilliq qilghan nersisi qiyamet küni ularning boynigha taqaq qilip sélinidu. Asmanlarning we yerning mirasi Allah ningdur (yeni kainattiki hemme nerse Allah ning mülki bolup, ular paniy bolghandin kéyin Allah ning dergahigha qaytidu). Allah qilghan emelliringlardin xewerdardur [180]. "Allah bolsa heqiqeten péqir, biz bolsaq bay" dégen kishiler (yeni yehudiylar) ning sözini Allah heqiqeten anglidi, ularning sözlirini we peyghemberlerni naheq öltürgenliklirini xatirilep qoyimiz (yeni name ـ emaligha muekkel perishtilerge buni ularning name ـ emaligha yézishni buyruymiz) hemde axirette perishtiler tili arqiliq, köydürgüchi azabni tétinglar, deymiz [181]. Bu silerning qilmishinglar tüpeylidindur, Allah bendilirige zulum qilghuchi emestur [182]. Ular: "(Tewratta) Allah bizni (asmandin chüshken) ot yep kétidighan bir qurbanliq keltürmigiche heqiqeten héchbir peyghemberge iman keltürmeslikke buyrudi" dédi (bu iptira bolup, Allah ularni buyrughan emes). (i Muhemmed! Ulargha) éytqinki, "silerge möjiziler we siler éytqan möjize bilen heqiqeten nurghun peyghember keldi; eger siler (dewayinglarda) rastchil bolsanglar, ularni némishqa öltürdünglar?" [183]. (i Muhemmed!) ular séni yalghan'gha chiqarghan bolsa (qayghurup ketmigin), sendin ilgiri ötken, möjizilerni, kitablarni (yeni ibrahim eleyhissalamgha nazil qilin'ghan sehipilerge oxshash samawi kitablarni) we nurluq kitabni (yeni Tewrat, Injilgha oxshashlarni) élip kelgen nurghun peyghemberlermu yalghan'gha chiqirilghan idi [184]. Her birjan igisi ölümning temini tétighuchidur. Silerning ejringlar (yeni emelliringlarning sawabi) qiyamet küni toluq bérilidu, kimki dozaxtin yiraq qilin'ghan we jennetke kirgüzülgen iken, u muradigha yetken bolidu. Dunya tirikchiliki peqet aldaydighan maldinla ibarettur (yeni aldaydighan nerse bolup, azghina behrimen bolghandin kéyin tügeydu) [185]. Siler malliringlarda (sediqighe buyrulush we apet yétishi bilen) we janliringlarda (qetl qilinish, esir élinish, késel bolush bilen) choqum sinilisiler, silerdin ilgiri kitab bérilgenler (yeni yehudiylar we nasaralar) din, mushriklardin choqum nurghun yaman söz anglaysiler, eger (yuqiriqi ehwallar yüz bergende) sewr qilsanglar (sözünglar we herikitinglarda Allah tin) qorqsanglar, undaqta bu heqiqeten irade bilen qilinishqa tégishlik ishlardindur [186]. Öz waqtida, Allah kitab bérilgenler (yeni yehudiylar) din kitabni (yeni kitabtiki Allah ning ehkamlirini) kishilerge choqum bayan qilip bérishke we yoshurmasliqqa ehde aldi, lékin buni (yeni ehdini) ular arqisigha chörüwetti we uni azghina bedelge (yeni dunyaning erzimes nersisige) tégishti. Ularning tégiship alghini némidégen yaman! [187]. (i Muhemmed!) qilghan ishliridin (yeni heqni yapqanliqidin) xushal bolidighan, qilmighan ishliri bilen medhiyilinishni yaxshi köridighan kishilerni hergiz Allah ning azabidin qutulidu dep guman qilmighin, ular qattiq azabqa duchar bolidu [188]. Asmanlarning we zéminning padishahliqi Allah qa xastur, Allah hemme nersige qadirdur [189]. Shübhisizki, asmanlarning we zéminning yaritilishida, kéche bilen kündüzning nöwetliship turushida eqil igiliri üchün, elwette, roshen deliller bar [190]. Ular öre turghandimu, olturghandimu, yatqandimu Allah ni eslep turidu, asmanlarning we zéminning yaritilishi toghrisida pikir yürgüzidu. (ular éytidu) "perwerdigarimiz! Buni bikar yaratmiding, sen paktursen, bizni dozax azabidin saqlighin [191]. Perwerdigarimiz! Sen kimniki dozaxqa kirgüzidikensen, uni elwette xar qilghan bolisen. Zalimlargha héchqandaq yardemchi bolmaydu [192]. Perwerdigarimiz! Biz heqiqeten bir chaqirghuchining (yeni Muhemmed eleyhissalamning) 'rebbinglargha iman éytinglar' dep iman'gha chaqirghanliqini angliduq, iman éyttuq, perwerdigarimiz! Bizning gunahlirimizni meghpiret qilghin, yamanliqlirimizni yoqqa chiqarghin, bizni yaxshilarning qatarida qebzi roh qilghin [193]. Perwerdigarimiz! Bizge peyghemberliring arqiliq wede qilghan nersini (yeni ita'et qilghanlargha xas bolghan jennetni) bergin, qiyamet küni bizni reswa qilmighin. Sen heqiqeten wedengge xilapliq qilmaysen" [194]. Ularning duasini perwerdigari ijabet qildi: "men silerdin er bolsun, ayal bolsun, her qandaq bir yaxshi ish qilghuchining qilghan emelini bikar qiliwetmeymen, siler bir ـ biringlardin törelgen. Hijret qilghanlar, yurtliridin heydep chiqirilghanlar, méning yolumda (yeni Allah ning dini üchün) eziyet tartqanlar, urushqa qatnashqanlar, (yeni méning yolumda urushqanlar) we méning yolumda öltürülgenlerning gunahlirini (meghpiritim we rehmitim bilen) elwette, ularni astidin östenglar éqip turidighan jennetlerge kirgüzimen". Bu (ularning yaxshi emelliri üchün) Allah teripidin bérilgen mukapattur. Allah ning dergahida yaxshi mukapat (yeni jennet) bar [195]. Kapirlarning (pul ـ mal, abruy, mertiwe izdesh yüzisidin) sheherlerde kézip yürüshliri séni aldimisun [196]. Bu azghina behrimen bolushtur, kelgüside ularning jayi jehennem bolidu. U némidégen yaman töshek! [197]. Perwerdigarigha teqwadarliq qilghan kishiler astidin östenglar éqip turidighan jennetlerdin behrimen bolup, u yerde menggü qalidu. Bu, Allah teripidin bolghan kütüwélishtur. Allah ning dergahidiki nersiler (yeni mukapat we hörmet) yaxshi bendiler üchün (kuffarlar behrimen bolghan baqasi yoq azghina rahettin) artuqtur [198]. Ehli kitab arisida heqiqeten Allah qa iman keltüridighan, silerge nazil bolghan kitabqa (yeni qur'an'gha), özlirige nazil bolghan kitabqa (yeni Tewratqa we Injilgha) ishinidighanlar bar; ular Allah tin qorqidu, Allah ning ayetlirini azghina bedelge tégishmeydu (yeni ularning kitabliridiki Muhemmed eleyhissalamning süpetliri we sheriet ehkamlirini, rahiblargha oxshash, dunyaning erzimes nersilirini dep özgertiwetmeydu), ulargha perwerdigarining dergahida sawab bérilidu. Allah heqiqeten téz hésab alghuchidur [199]. I möminler! ta'et ـ ibadetning musheqqetlirige we silerge yetken éghirchiliqlargha sewr qilinglar, düshmenlerge ziyade chidamliq bolunglar, (chégraliringlarni saqlap) jihadqa teyyar turunglar, meqsitinglargha yétish üchün Allah tin qorqunglar (yeni uning emrige muxalipetchilik qilmanglar) [200].
Munderijige Qaytimen
Labels: 3-Süre Al Imran
